Αξιόλογοι άνθρωποι

Η κουλτούρα αναμασημένης τροφής που καλλιεργεί η τηλεόραση μας μαθαίνει να αποδίδουμε αξία στην ικανότητα κάποιου να μας τραβήξει τη προσοχή. Και όχι στην ικανότητά του να κάνει κάτι σημαντικό. Μέγα λάθος.

Αυτό κάνουν οι τηλεοπτικές εκπομπές που μπορείς να παρακολουθήσεις ακόμα και αν ανοίξεις τη τηλεόραση μετά το πρώτο δεκάλεπτο. Το ίδιο οι απλοποιημενοι χαρακτήρες στις ταινίες. Παρόμοια, οι διαφημίσεις όπου το καλύτερο προϊόν είναι αυτό για το οποίο όλοι δηλώνουν ενθουσιασμένοι. Αν ο λόγος είναι κυκλικός, ακόμα καλύτερα!

Δυστυχώς αυτό μεταφέρεται στη πολιτική, όπου ο καλύτερος είναι αυτός που μας διασκεδάζει και όχι αυτός που μας εμπνέει να γίνουμε καλύτεροι. Παρόμοια, στην εκπαίδευση, ο καλύτερος είναι αυτός που μετριέται εύκολα με βάση βαρετά τεστ επανάληψης γνώσεων που γρήγορα μπορείς να αναζητήσεις στο Google. Ένα ρομπότ θα έβγαζε καλύτερο βαθμό στις εξετάσεις από έναν άνθρωπο σε τέτοια τεστ.


Αλλά σήμερα θέλω να εστιάσω στο πιο τραγικό θύμα της προσοχοθυριακής αυτής αντίληψης.

Τους ανθρώπους που κάνουν το καλό και το ριχνουν στο γυαλό.

Καλή συμβουλή! Γιατί η καλοσύνη συχνά βρίσκει τρόπο να επιστραφεί στον αποστολέα της - μερικές φορές πολλαπλάσια. Οι κακές πράξεις άλλων είναι καλύτερα να περάσουν απαρατήρητες αντί να αναλωθεί χρόνος να ασχοληθεί κανείς με αυτές.

Μια άλλη οπτική γωνία για τις κακές πράξεις είναι ότι απλά οι αρνητικοί ανθρώποι πρέπει να αποφεύγονται. Το γεγονός ότι ζουν σε αυτοδημιούργητη κόλαση είναι δικό τους πρόβλημα από το οποίο δε θέλουν να βγουν, ακόμα και αν η δική τους θέληση είναι ο πρωταρχικός τρόπος να το αντιμετωπίσουν.

Μακρυά! Η περιορισμένη αντοχή σου μπορεί να κάνει περισσότερο καλό εστιασμένη αλλού.

Παρόμοια αδιαφορία αξίζει στους εγωιστές. Όσο ενδιαφέροντες και αν είναι, δεν αξίζει το χρόνο σου η προδοσία που θα αισθανθείς ότι θα σου κάνουν. Το χειρώτερο είναι ότι είναι ανίκανοι να την αντιληφθούν, συνήθως θα κατηγορηθείς εσύ για αυτή.

Και πράγματι, αν τους δώσεις το δικαίωμα να σου συμπεριφέρονται έτσι, είναι δικό σου το σφάλμα. Μακρυά!

Ο χρόνος που εξοικονομεί η αδιαφορία προς τους μη αξίζοντες καλό είναι να επενδύεται σε αξιόλογους ανθρώπους. Προσοχή, δεν είναι άμεσα ορατοί, γιατί σπάνια προωθούν τους εαυτούς τους. Ασχολούνται με πιο σημαντικά πράγματα. Ακόμα και αν κάποιες φορές λίγη αυτοπεποίθηση και εγωισμός βοηθάει. Μη τους αφήνεις να περνάνε, έστω και αν χρειάζεται κάποιο ρίσκο.

Και μη τους αφήνεις να απομακρύνονται. Γιατί ο αποχωρισμός λόγω θανάτου είναι λιγότερο θλιβερός από τον αποχωρισμό μεταξύ ζωντανών ανθρώπων. Πολλοί ζωντανοί απομακρύνονται ακριβώς γιατί νομίζουν ότι πάντα θα υπάρχει η πιθανότητα της μελλοντικής συνάντησης. Στη πραγματικότητα όμως η απομάκρυνση μόνο να μεγαλώσει μπορεί αν οι συνθήκες μείνουν οι ίδιες. Ιδιαίτερα αν οι αξιόλογοι έχουν τη μετριοφροσύνη να νομίζουν ότι δεν έχουν κάτι σημαντικό να προσφέρουν, ή ότι έχεις καλύτερο τρόπο να περάσεις το χρόνο σου.

Έχουμε λοιπόν μετριόφρονες αξιόλογους ανθρώπους, και άλλους που δίνουν το πιο σημαντικό και εξισοτικό αγαθό τους, το χρόνο τους, παθητικά.

Αν κάποιος δεν απαιτεί προσοχή, και κάποιος άλλος τη δίνει παθητικά, μόνο όταν του ζητηθεί, τότε ο μόνος τρόπος και λόγος επαφής με αξιόλογους ανθρώπους είναι τυχαίες περιστάσεις. Αλλά φυσικά ο λόγος θα έπρεπε να είναι ότι την αξίζουν και το αναγνωρίζουν και οι δυο πλευρές.

Παρόμοια με τη παρακολούθηση οπτικοακουστικού υλικού που χρειάζεται σκέψη, ή πολιτικών που λένε πικρές αλήθειες και ζητάνε δουλειά, ή αγοραστικές επιλογές με βάση σύγκριση και εμπειρία, πρέπει και οι ανθρώπινες σχέσεις να είναι προϊόν περισυλλογής και προσπάθειας.

Ιδιαίτερα με τους ανθρώπους που το αξίζουν, και ας μη το διαφημίζουν. Πείσε τους ότι η σχέση σου αξίζει!

Με πράξεις, όχι με μάρκετινγκ...

Άρχισα να διαβάζω κείμενα άλλων με τον ερχομό των μπλογκς. Ίσως πολλά χρόνια παλιώτερα να είχα διαβάσει αρκετά στο σχολείο. Αλλά τότε είχα πιο απλό τρόπο σκέψης, και δεν είχα αρκετά κριτικό πνεύμα. Το κείμενο τότε αντιπροσώπευε την Αλήθεια ή το καλύτερο τρόπο να αποτυπωθεί κάποια πληροφορία. Σαν ενήλικας τα πρώτα κείμενα που με ανάγκασαν να σκεφτώ ήταν στα μπλογκς.

Ακριβώς επειδή θεωρούσα ότι έπρεπε να διαβάζω περισσότερο και να μένω μακρυά από άλλα αρνητικά της καθημερινής μου ζωής όπως η τηλεόραση και τα βιντεοπαιχνίδια, έβλεπα τα μπλογκς σαν το τέλειο μέσο. Τα αισθανόμουνα σα να απευθύνονται σε εμένα προσωπικά, και όχι σε κάποιο γενικό κοινό όπως η τηλεφόραση. Τα έβρισκα έξυπνα, προϊόντα σκεπτόμενων ανθρώπων και η απόδειξη ήταν ότι πολλές απόψεις ή ιστορίες δεν είχα ξαναακούσει αλλού. Ήταν σαν ένας καινούριος κόσμος να περιγράφεται μπροστά μου. Ένας κόσμος που ήταν πάντα εκεί αλλά που μπορούσα να ανακαλύψω μόνο χωρίς τη 'προστασία' που μου προσέφερε το σχολείο.

Σημαντικό ήταν ότι σε αυτό το κόσμο μπορούσα να συμμετέχω. Όπως και έκανα ανοίγοντας το δικό μου μπλογκ. Νομίζω ότι μου έκανε καλό, και στην ικανότητα να γράφω αλλά και στην αυτοπεποίθηση ότι έχω να πω κάτι ενδιαφέρον ή κάτι που θα με φέρει πιο κοντά με κάποιο κόσμο. Στη πραγματικότητα δεν άνοιξα πολλές συζητήσεις, αλλά αυτές που έγιναν ήταν ωφέλιμες και σαφώς προϊόν του μπλογκ με την έννοια ότι αλλιώς το πιο πιθανό είναι ότι ποτέ δε θα τις είχα ξεκινήσει.

Η μόδα των μπλογκς ξεπεράστηκε. Ακολούθησε η έκρηξη των κοινωνικών μέσων, που με οδήγησε σε συμπεράσματα αντίθετα με την τελειότητα των μπλογκς.

## Ποιότητα ##

Ίσως τα πρώτα μπλογκ να ήταν προϊόντα πιο ψαγμένων ατόμων, όταν ήταν ακόμα σχετικά δύσκολο να ξεκινήσει κάποιος το δικό του. Τόσο πρακτικά, καθώς δεν ήταν εύκολο να έχει κάποιος μια εμφανίσημη ιστοσελίδα, όσο και ψυχολογικά, καθώς ήταν κάτι νέο και περίεργο να κάνει κανείς. Για οποιοδήποτε λόγο, νομίζω ότι τον καιρό των πρώτων μπλογκς αυτά που διάβαζα με γέμιζαν. Ίσως να άλλαξα και εγώ, κάποτε μπορούσες να μετρήσεις στα δάχτυλα του χεριού τα ελληνικά μπλογκ, οπότε η επαφή φάνταζε πιο προσωπική και η αναδιδόμενη νέα γειτονιά φάνταζε γεμάτη ελπίδα.

Με το πέρασμα του χρόνου τα μπλογκ εξελίχθηκαν. Κάποια μετατράπηκαν σε ενημερωτικές εκδόσεις από ιδιότες, άλλα γέμισαν ιδεολογία και προσπαθούσαν να πείσουν τους αναγνώστες για την υπεροχή τξς. Κάποια απέκτησαν πολλούς συγγραφείς ενώ σε άλλα η δυναμικότητα και οι νέες ιστορίες αντικαταστάθηκαν από βίντεο που αναπαραγώντουσαν ανάμεσα από μπλογκ με παρόμοιο τρόπο που ιοί αναπαράγωνται μεταξύ ξενιστών. Και ήταν πολλά, περισσότερα από όσα μπορούσα να διαβάσω ή να ακούσω. Η άποψη του συγγραφέα μπορεί να παρέμενε κάπου, αλλά πλέον ήταν ασήμαντη μέσα στη βαβούρα και πολυφωνία.

Σίγουρα τα περισσότερα μπλογκς έπαψαν να είναι αυτό το αρχικό ημερολόγιο που γράφει κάποιος στο άγνωστο, κάτι διαχρονικό και κάπως πιο βαθύ. Κάτι που παίρνει περισσότερο χρόνο να δημιουργηθεί από ό,τι να καταναλωθεί. Δεν είμαι σίγουρος αν χάθηκαν αυτά τα ιστολόγια, σίγουρα εξαφανίστηκαν μέσα στη βαβούρα και σίγουρα πολύς κόσμος που ακολουθούσα παλιά έχει σταματήσει να γράφει.

Ήταν και η ξαφνική εχθρικότητα από αγνώστους, ή οι διαφημήσεις και τα bots στα σχόλια, που έσπασαν την εικόνα των μπλογκ ως ιδανικό μέσο επικοινωνίας. Συνολικά η ποιότητα που αντιλαμβάνομαι να έχει ένα τυχαίο μπλογκ έπεσε.

## Κακοφωνία ##

Ένα άλλο χαρακτηριστικό των μπλογκ είναι ότι έπεσαν στο περιθώριο. Υπήρξαν νέοι τρόποι επικοινωνίας που πέτυχαν καλύτερα. Έχουν μεγαλύτερο κοινό, είναι πιο εύκολα στη χρήση για το μέσο χρήστη. Και έχουν ως κεντρική ιδέα το κοινωνικό δίκτυο. Πιθανώς να ξεκίνησε ως καλή ιδέα ο εύκολος τρόπος να συνδεθούν χρήστες μεταξύ τους. Αλλά στη πράξη οδήγησε σε παραπάνω συνδέσμους από όσους αντέχω. Πόσους από τους φίλους στο facebook έχω δει τα τελευταία δυο χρόνια, και υπάρχει περίπτωση να ξαναδω; Και τι έγινε; Δεν αισθάνομαι ότι ακολουθώντας τα update τους έχω κάποια σημαντική επαφή μαζί τους.

Νομίζω ότι στα νέα κοινωνικά δίκτυα κανείς δεν ενδιαφέρεται για συγκεκριμένους χρήστες. Η ευκολία με την οποία δημιουργούνται τα δίκτυα δρα εναντίων τους, γιατί κανείς δε πάει μόνος του να ψάξει για νέο υλικό από άλλους ανθρώπους. Έτσι δούλευαν τα μπλογκς παλιά για εμένα. Αναρωτιόμουνα αν θα έχει γράψει κάτι καινούριο ο τάδε και περνούσα από τη σελίδα του. Μετά έμαθα το rss και δε ξαναπέρασα από το site του. Και στη συνέχεια συνειδητοποίησα ότι αν δεν είχα το rss δε θα με ενδιέφερε τι λέει αυτός ο κάποιος. Αλλά παραμένω να λαμβάνω νέα μήπως υπάρξει κάτι ενδιαφέρον.

Το αποτέλεσμα; Οι φίλοι στο Facebook και αυτοί που ακολουθώ στο rss να είναι ένας αχταρμάς από ειδήσεις σε μεγάλη γκάμα θεμάτων, τα περισσότερα από τα οποία γνωρίζω εξ αρχής ότι δε με ενδιαφέρουν. Η ανάγνωση ειδήσεων και η επαφή μετατράπηκε από αυτό που περίμενα να κάνω όλη μέρα γιατί με γεμίζει, σε μια ακόμα δουλειά ή λίστα με πράγματα που πρέπει να τελειώσω. Μια δουλειά που κάνω για να περάσει ο χρόνος μου. Είναι κρίμα να χαραμίζεται έτσι ο χρόνος.

## Η λύση

Η λύση είναι, νομίζω, να κάνω πράγματα για τον εαυτό μου. Αν το αποτέλεσμα είναι κάτι που γεμίζει κάποιον άλλο, έχει καλώς και αξίζει που μοιράζομαι αυτό που μου αρέσει με κάποιους, μιας και μου κοστίζει πολύ λίγο να το μοιράζομαι. Στη πράξη το ίντερνετ είναι μεγάλο και κάποιος που θα ενδιαφέρεται θα υπάρχει, ασχέτως αν είναι εύκολο να με βρει.

Πρακτικά, νομίζω πρέπει να παίρνει περισσότερο χρόνο να δημιουργήσω κάτι από όσο θα πάρει σε κάποιον να το καταναλώσει. Είναι αναγκαία συνθήκη για την ποιότητα του αντικειμένου. Και αν είναι κάτι που δημιούργησε κάποιος, αυξάνω την ποιότητά του σχολιάζοντάς το. Αλλιώς για ποιό λόγο θέλει κάποιος να το λάβει από εμένα;

Από ανάγνωση νομίζω πρέπει να είναι πιο εύκολο να βρίσκω πράγματα που με γεμίζουν. Ένας καλός τρόπος να τα αναγνωρίσω είναι αν θα είχα το ίδιο ενδιαφέρον να τα διαβάσω στο μέλλον. Για αυτό μου αρέσουν λύσεις όπως το instapaper. Άλλο παράδειγμα είναι τα βιβλία, έχουν το πλεονέκτημα ότι γνωρίζω από πριν ότι θέλω να τα διαβάσω. Ή κάποιος σύνδεσμος που μοιράζεται κάποιος στο twitter. Όλα αυτά έχουν το κοινό ότι η περίοδος που διαβάζω κάτι και η περίοδος που ψάχνω κάτι ενδιαφέρον είναι διαφορετικές. Το γεγόνός ότι και οι δυο δουλειές μπορούν να γίνουν στο browser είναι αρνητικό γιατί τελικά δε ξέρω τι κάνω όταν είμαι στο browser και μια δουλειά που θα έπαιρνε δυο λεπτά παίρνει δυο ώρες.

Είναι θετικό το περισσότερο διάβασμα; Από μόνο του όχι! Θετικό το θεωρώ όταν μου δίνει κάτι καινούριο να σκεφτώ, ή όταν επικοινωνώ με τρόπους που δεν ήξερα. Αν είναι απλά κάτι για να περνάει η ώρα, ή σε ένα θέμα με το οποίο ήδη συμφωνώ και θα μπορούσα να είχα γράψει εγώ (οπότε ούτε ο τρόπος γραφής είναι κάτι καινούριο), τότε το διάβασμα είναι κάτι το οποίο δε χρειάζομαι. Πράγμα από μόνο του ουδέτερο, αλλά τελικά αρνητικό, όταν με αποτρέπει από το να κάνω κάτι καλύτερο με το χρόνο μου.

Νόμιζα ότι το είχε απαντήσει ο Καβάφης.

Πράγματι για τους περισσότερους δημιουργούς είναι η διαδικασία και όχι το αποτέλεσμα που τους εμπνέει.

Οι περισσότεροι επιστήμονες, για παράδειγμα, δουλεύουν γιατί τους αρέσει η διαδικασία. Μπορεί να τους ενδιαφέρει και το αποτέλεσμα που ελπίζουν να βρουν. Το οποίο είναι καλό να υπάρχει και να παρακινεί σε περισσότερη δουλειά όταν πρέπει να γίνει κάτι εξαιρετικά βαρετό. Αλλά αν όλη η δουλεια ήταν βαρετή, λίγος κόσμος θα την έκανε απλά και μόνο εν αναμονή ενώς άγνωστου (εξ΄ορισμού) αποτελέσματος.

Παρόμοια και οι καλλιτέχνες. Είναι πιθανό να τους αρέσει το αποτέλεσμα, που είναι για το οποίο προσελκύουν το κοινό τους. Αλλά δεν είναι δυνατόν η διαδικασία να είναι μόνο επίπονη. Και ας έχει κάποια δύσκολα σημεία, κάθε πράγμα στη ζωή έχει και από αυτά.

Με άλλα λόγια δεν υπάρχουν επαγγελματίες μαζόχες. Ακόμα και στη πιο δύσκολη κατάσταση, αν έχει προηγηθεί επιλογή, υπάρχουν και κάποιοι λόγοι που δεν είναι τυχαίος αυτός που βρίσκεται στο ρόλο του δημιουργού.

Το γεγονός που κάνει τους δημιουργούς τραγικούς είναι ότι η πλειοψηφία της εμπειρίας τους είναι η διαδικασία, αλλά ο κύριος τρόπος επικοινωνίας με τον υπόλοιπο κόσμο είναι το αποτέλεσμα. Το πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία μας δεν εκτιμά τη διαδικασία, μόνο το αποτέλεσμα. Ακόμα και αυτοί που απολαμβάνουν μια διαδικασία πρέπει να παραδόσουν ένα αποτέλεσμα που να επικοινωνεί με άλλο κόσμο, αλλιώς δε θα βρίσκουν τα μέσα να συνεχίσουν τη διαδικασία, εκτώς και αν είναι πλήρως ανεξάρτητοι.

Είναι δύσκολο να βρεθεί ισορροπία μεταξύ του εμπορικού και του καλλιτεχνικού. Του δημοκρατικού και του ατομικού. Της βασικής έρευνας και της εφαρμοσμένης τεχνολογίας.

Η πολιτικά ορθή άποψη είναι ότι πρέπει να επωφελείται η κοινωνία. Το πρόβλημα με αυτή τη θεώρηση είναι ότι γρήγορα αυτό μεταφράζεται σε περιορισμό της δημιουργικότητας. Που σύντομα σταματάει να οφελεί τη κοινωνία.

Η πραγματοποίηση ενός ταξιδιού είναι το μόνο δεδομένο. Ο τελικός προορισμός είναι συνήθως άγνωστος. Ρωτήστε οποιονδήποτε συνταξιούχο. Το παράδοξο είναι ότι η διασφάλιση ενός ενδιαφέροντος ταξιδιού είναι πιο χρήσιμη από την επικέντρωση σε συγκεκριμένο ταξίδι, γιατί ένα ενδιαφέρον ταξίδι συνήθως οδηγεί σε κάποιο σημαντικό προορισμό, ακόμα και αν είναι εντελώς διαφορετικός από τον αρχικό.

Πολλοί άνθρωποι δίνουν. Αλλά δεν είναι όλοι ίδιοι.

Κάποιοι περιμένουν ανταπώδοση. Που ενώ είναι καλό και αξιοθαύμαστο σε ένα κόσμο που πολλοί είναι συνηθισμένοι μόνο να παίρνουν, σήμερα γράφω για αυτούς που, χωρίς λογική, δίνουν χωρίς να περιμένουν ανταπώδωση.

Μπορεί να το κάνουν γιατί η ίδια η πράξη τους ικανοποιεί. Άλλες φορές είναι από αγάπη και βάζουν τους άλλους πάνω απο τους εαυτούς τους. Μπορεί, πάλι, να πιστεύουν ότι η ζωή είναι πολύ μικρή για να ασχολούνται με υποκατηγορίες ανθρώπων που διαφέρουν στο πόσο πρέπει να λαμβάνουν.

Είναι εξαιρετικά σπάνια και αξιόλογα άτομα. Συνήθως τραγικές φιγούρες γιατί δε βρίσκουν ανταπόκριση ή γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης. Και δε μπορούν να αλλάξουν, η πίστη τους στην αγάπη είναι πολυ δυνατή. Πράγμα που τους κάνει ακόμα πιο τραγικούς.

Άνθρωποι που δίνουν χωρίς δεύτερη σκέψη συχνά δρουν καταλυτικά για τη δημιουργία σχέσεων μεταξύ άλλων ανθρώπων. Και χαίρονται με τη χαρά του ζευγαριού που βοήθησαν να δημιουργηθεί. Ακόμα και αν τους κοστίζει. Ακόμα και αν θέλανε οι ίδιοι να ειναι ένα απο τα μέλη του ζευγαριού.

Τους αξίζει πολύ περισσότερο απο όσο τους δίνεται. Που συνήθως είναι λίγο γιατί δεν είναι μαθημένοι να διεκδικούν. Νομίζουν ότι όπως οι ίδιοι παρέχουν βοήθεια χωρίς να τους ζητηθεί, έτσι και ο περίγυρός τους θα τους δώσει. Αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν είναι σαν αυτούς και η επιλογή τους να το μη το παραδεχτούν, όσο χαριτωμένη, αξιέπαινη και αξιοζήλευτη μπορεί να είναι, τελικά καταλήγει να τους πληγώνει.

Δεν είναι λύση η ειδική μεταχείριση τους ή η παροχή ειδικής βοήθειας. Σαν τους επιχειρηματίες που απο τη παραγωγικότητα τους τρέφουν πολύ περισσότερους από τους εαυτούς τους, έτσι και αυτοί που δίνουν είναι καλύτερο να αφεθούν να κάνουν αυτό που ξέρουν οι ίδιοι να κάνουν καλύτερα. Που σαν τους παραγωγούς υλικού πλούτου, είναι να συντηρούν τη κοινωνική δομή που η εγωκεντρική φοροδιαφυγή των υπολοίπων θα είχε καταστρέψει.

Όχι, αυτοί που δίνουν δε χρειάζονται ειδική μεταχείρηση. Αρκεί ένα πολύ απλό πράγμα, που μάλλον κοστίζει στα κοινωνικά παράσιτα και για αυτό δε το δίνουν αρκετά συχνά. Και όμως δεν έχει υλικό κόστος, μπορεί να δοθεί άμεσα και μόνο του αρκεί για να ικανοποιήσει αυτούς που δίνουν.

Είναι η ευγνωμοσύνη. Η αναγνώριση της προσφοράς τους. Ούτε καν της θυσίας τους - απλά της προσφοράς τους.

Δε τη λαμβάνουν αρκετά συχνά γιατί η παραδοχή ότι κάποιος έκανε περισσότερα από κάποιον άλλο, ότι κάποιος έβαλε τους άλλους πάνω από τον εαυτό του, ακόμα και όταν είναι προφανές σε όλους, είναι αδιανόητη για εγωκεντρικούς χαρακτήρες.

Αναζητώ ενεργά περιπτώσεις που κάποιος ξεπερνάει τον εαυτό του και προσπαθώ να δείξω την εκτίμισή μου με όποιο τρόπο μπορώ. Δεν είναι δύσκολο. Εξ΄άλλου το αποτέλεσμα που επιτυχάνει κάποιος που δίνει συνήθως κοστίζει στον ίδιο πολύ λιγότερο από όσο θα κόστιζε στους άμεσα ενδιαφερόμενους. Έτσι και η ευγνωμοσύνη, δε κοστίζει τίποτα σε αυτόν που τη δίνει, ενώ πολύς κόσμος θα πλήρωνε πολλά για να την αποκτίσει.

Πολλές φορές βρέθηκα διχασμένος σε άποψη για κάποιους ανθρώπους. Ήταν αντιπαθείς στους περισσότερους γνωστούς μου και μου ήταν εύκολο να καταλάβω γιατί. Δε συμπεριφερόντουσαν σωστά, ήταν αγενείς, φώναζαν, έκαναν τους υπόλοιπους να ντρέπονται για την κατάσταση που δημιουργούσαν.

Για παράδειγμα προσπαθούσαν να πληρώσουν το 5 αντί για το 10% επιπλέον σε ένα εστιατόριο και να το μοιράσουν στους 30 παρευρισκόμενους, με αποτέλεσμα να δημιουργούν μια ουρά κόσμου πίσω από το ταμείο μέχρι ο ταμίας να παραδεχτεί ότι πράγματι η απόδειξη λέει ότι αυτό το παραπάνω 10% δεν είναι αναγκαστικό. Ή υποστήριζαν τη κοινή λογική σε κάποιον που απλά χρειαζόταν συναισθηματική βοήθεια και όχι συμβουλές για το καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης μιας κατάστασης. Ίσως απλά να ήταν αντικοινωνικοί προς ολόκληρη μια ομάδα γιατί ανταγωνίζονταν ένα συγκεκριμένο μέλος της, και άφηναν το προσωπικό τους πρόβλημα να γίνει πρόβλημα της ομάδας. Άλλοι επέμεναν σε συγκεκριμένο ωράριο ή πρόγραμμα και κατέβαζαν μούτρα κάθε φορά που κάποιος δε τα τηρούσε.

Η συμπεριφορά τους χαρακτηριζόταν ως ενοχλητική και αντικοινωνική. Και ως τέτοια ήταν καταδικαστέα από την πλειοψηφία. Συνήθως την καταδίκαζα και εγώ ενώ συχνά πίστευα ότι είχαν δίκιο κατά βάθος και ήταν τραγικοί γιατί απλά έπρεπε να βρουν ένα καλύτερο τρόπο να υποστηρίξουν την άποψή τους. Που συχνά το αποτέλεσμα της ήταν δίκαιο ή θα ήταν θετικό και για τους υπόλοιπους.

Δεν ήταν όμως για την άποψη για την οποία καταδικάζονταν, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο την επικοινωνούσαν. Και αυτό τους ήταν συνήθως αδύνατο να καταλάβουν ακόμα και αν κάποιος τους το έλεγε κατάμουτρα. Αυτός ο κάποιος συχνά ήμουν εγώ: "Εχεις δίκιο και το χάνεις με τους κακούς σου τρόπους".

Υπήρξαν, μάλιστα, φορές που ενοχλήθηκαν περισσότερο από εμένα που καταλάβαινα τι έλεγαν αλλά έδινα σημασία και στον τρόπο, παρά αυτούς που δε καταλάβαιναν τι έλεγαν. Εγώ ήμουν χειρώτερος γιατί έκανα το λάθος να μην αναγνωρίζω τη σημασία τους μηνύματος.

Ταυτόχρονα είχα και εγώ μεγαλύτερη ενόχληση με αυτούς, γιατί τους εξηγούσα το πρόβλημά τους με κίνδυνο να παρεξηγηθώ, τους έδειχνα ότι τους καταλαβαίνω, και βρισκόμουνα περισσότερο μισητός από αυτούς που τους ξέγραφαν χωρίς προσπάθεια επαφής. Πράγμα που ακόμα και σήμερα με κάνει να σκέφτομαι δυο φορές πριν πω κάτι σε κάποιον.

Νομίζω ένα βήμα στη κατεύθυνση της λύσης είναι η αναγνώριση ότι στη πραγματικότητα οι ενοχλημένοι δεν είχαν πρόβλημα με εμένα, αλλά με τη κουλτούρα, δηλαδή τον επικρατούντα τρόπο αντιμετώπισης μιας κατάστασης, με τον οποίο διαφωνούσαν. Το γεγονός ότι το πρόβλημα δεν είναι προσωπικό, ακόμα και αν έτσι ακούγεται, κάπως βοηθάει να συντηρήσω τη σχέση μου και να μην ενοχληθώ που κατηγορούμαι.

Το πρόβλημα όμως, η αντικοινωνική συμπεριφορά, παραμένει. Και οδηγεί στη σπορά αρνητικών συναισθημάτων από όλους και τη περιθωριοποίηση του ενοχλητικού.

Στη πράξη, ο περιθωριοποιημένος προσπαθεί να αλλάξει το ακατόρθωτο, τη κουλτούρα πολλών ανθρώπων, αντί να την κατανοήσει και δεχτεί ως μια ακόμα ανεξέλεγκτη παράμετρο της ζωής του. Το αποτέλεσμα είναι οι σχέσεις να χειρωτερεύουν και η ομαδική διαδικασία, είτε είναι φιλία, είτε επαγγελματική σχέση, είτε οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα, να φαντάζει περισσότερο ως αγγαρεία παρά ως ο λόγος που η ομάδα συντάχθηκε εξ΄αρχής.

Η διάλυση της ομάδας είναι αυτό που φοβούνται όλοι, και αυτό που δεν αντιλαμβάνεται ο αντικοινωνικός. Για αυτόν, κάποιο ιδανικό ή κάποια ιδέα είναι πιο σημαντικές από την ομάδα.

Αυτό είναι το πρόβλημα: η σύγκρουση της ομάδας με την ατομικότητα. Δεν είναι το συγκεκριμένο πρόβλημα για το οποίο αναλώνονται ώρες διαξιφισμών. Είναι αν η ομάδα προσφέρει πιο σημαντικά πράγματα από ό,τι ενοχλεί.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές ο αντικοινωνικός έχει δίκιο. Δυστυχώς συνήθως είναι καταδικασμένος, γιατί είναι πολύ πιο δύσκολο να αλλάξει όλους τους άλλους παρά να αλλάξει τον εαυτό του.

----

Έμπνευση για το ποστ εδώ.

Το πρόβλημα με τα πρότυπα είναι ότι αναλώνονται στο τι πρέπει να κάνει κάποιος, και όχι στο τι κάνει.

Η διαφορά είναι πολύ σημαντική. Είναι η ίδια με τη διαφορά μεταξύ των συμβουλών του καθηγιτή για το τι κάνει μια καλή παράγραφο, και το συγγραφέα που επικοινωνεί πολύπλοκες γνώσεις ή συναισθήματα μέσα από τις παραγράφους του. Ή τη διαφορά μεταξύ των οδηγιών χρήσης μιας φωτογραφικής μηχανής και τη φωτογραφία που είναι ο λόγος που κάποιος αποφασίζει ότι θέλει να γίνει φωτογράφος.

Τα πρότυπα παραμένουν σημαντική βοήθεια για τον περισσότερο κόσμο. Οι πιο πολλοί από εμάς έχουμε κάποιους ήρωες στους οποίους θα θέλαμε να μοιάσουμε. Υγιές είναι να θαυμάζουμε κάποια χαρακτηριστικά τους αντί για ολόκληρους τους ανθρώπους, γιατί το αντίγραφο δεν είναι ποτέ όσο ενδιαφέρον όσο το πρωτότυπο.

Το πρόβλημα με τα πρότυπα είναι ότι τους δίνουμε περισσότερη σημασία από όση τους αξίζει. Στόχος τους είναι να εμπνέουν ώστε να εκδηλώνουμε τον καλύτερο εαυτό μας. Αλλά η προσκώληση στον ακριβή τρόπο με τον οποίο κάποιος πέτυχε κάτι αξιόλογο καταλήγει να μας απομακρύνει από το να πετύχουμε και εμείς κάτι αξιόλογο. Η ανάδειξη ανθρώπων-προτύπων σε αυτοσκοπό είναι όσο επικίνδυνη όσο τα όνειρα, που σκοτώνουν όταν γίνονται συνήθεια.

Συνήθως αυτός που θαυμάζουμε δε χρειάστηκε κάποιο πρότυπο. Δημιούργησε το δικό του με βάση αυτό που ένιωθε και, κυρίως, αυτό που έκανε.

Όταν γνωρίζω κάποιον για αρκετό καιρό ώστε να τον αποκαλώ 'φίλο', συνήθως ρωτάω πως γνωριστήκαμε αρχικά. Είμαι πολύ συνηθισμένος στην ιδέα ότι δε θα θυμόμαστε πως γνωριστήκαμε, που το θεωρώ φυσιολογικό και δε το σκέφτομαι παραπάνω.

Έχω μια καινούρια θεωρία: η αρχική εντύπωση ήταν από μέτρια έως κακή - σε τέτοιο βαθμό που την έχω απωθήσει. Μόνο μετά από πολλαπλές γνωριμίες άρχισα να εκτιμώ τον άνθρωπο αυτό, ώστε να μην είναι προφανές πότε έγινε η γνωριμία όπου κολλήσαμε σαν άνθρωποι.

Υπάρχουν βέβαια οι εξαιρέσεις, κάποιοι κεραυνοβόλοι έρωτες, ή κάποια εντύπωση που κάνανε κάποιοι με όλη τους την ύπαρξη που έδειχνε ότι έχουμε πολλά να προσφέρουμε ο ένας στον άλλο. Βασικά αυτά είναι το ίδιο πράγμα, και παραμένουν η εξαίρεση που επιβεβαιώνει το κανόνα.

Μιας και δε θυμάμαι, δε μπορώ ποτέ να είμαι σίγουρος για τους άλλους. Αυτό που έχω αρχίσει να παρατηρώ, και επιτέλους να έχω κάποια στοιχεία στα οποία να στηρίξω την άποψή μου, είναι ότι εγώ μάλλον κάνω πολύ κακή αρχική εντύπωση. Ή τελοσπάντων σίγουρα έκανα στο παρελθόν, τώρα προσέχω περισσότερο.

Είχα απαίσια ρούχα σε σημείο που να είμαι εμφανώς κακοντυμένος. Μπορούσα (και παραμένω έτσι) να μιλήσω για πολύ λίγα θέματα, και ποτέ δεν έκανα κάποια προσπάθεια να συμμετάσχω σε συζήτηση που δε έβρισκα ενδιαφέρουσα. Φοβόμουν να μιλήσω με κόσμο που δεν ήξερα καλά, να πω άσχετα πράγματα για να σπάσει ο πάγος. Και μου ήταν αδύνατο να σταματήσω μια συζήτηση, τόσο που δε καταλάβαινα καν ότι κάποιος που λέει ότι πάει στη τουαλέτα είναι πολύ πιθανό να το κάνει απλά επειδή θέλει να σταματήσει. Αν το έκανα εγώ, στην επιστροφή θα συνέχιζα να μιλάω με το ίδιο άτομο.

Και δεν είχα κάποιο απώτερο σκοπό πίσω από την ομιλία. Απλά άφηνα τα πράγματα να συμβαίνουν, και βασιζόμουν στη τύχη ώστε να προκύψει κάτι καλό.

Για αυτό μάλλον υπήρχε αυτή η αντίθεση στην άποψη για εμένα ανάμεσα σε κόσμο που δεν ήξερα και κόσμο που ήξερα. Οι πρώτοι με βλέπανε σα μια αδύναμη προσωπικότητα που ακολουθεί κάποιον άλλο (αυτόν που με έφερε στη παρέα), γελάει μαζί του και ποτέ δεν είναι ανεξάρτητος, ενώ οι άλλοι μπορούσαν να δουν και πιο δυναμικά χαρακτηριστικά, αντίθετα με τα πρώτα.

Πλέον προσπαθώ εγώ να ορίζω τη ζωή μου, όχι απαραίτητα με το καλύτερο τρόπο αλλά τουλάχιστον προσπαθώ να έχω την ευθύνη. Όπως και τη δύναμη να διασκεδάζω και να μαθαίνω από τις εμπειρίες μου, ασχέτως του πόσο θετικές είναι.


Η πρώτη εντύπωση λοιπόν είναι ένα πολύπλοκο θέμα. Αρχικά νόμιζα ότι αν κάποιος μπορέσει και δει πέρα από κάποια κακή εντύπωση τα χαρακτηριστικά εκείνα που έχουν πραγματική σημασία, τότε μια κακή εντύπωση είναι ο καλύτερος τρόπος να ξεδιαλέξεις ανθρώπους που εκτιμούν σημαντικές αρετές από αυτούς που απλά εντυπωσιάζονται από ανόητα παιχνίδια.

Το πρόβλημα με αυτή τη στρατηγική είναι ότι είναι πολύ αυστηρή καθώς απωθεί αξιόλογους ανθρώπους. Και είναι και εγωκεντρική: δίνει πολύ μεγάλη έμφαση στο 'εγώ' εις βάρος των υπολοίπων.

Είναι πιο σωστό να υπάρχει εναρμόνιση με της προσδοκίες κάποιου. Όχι το άλλο άκρο - υποταγή! Αλλά εναρμόνιση. Ένας ισορροπημένος άνθρωπος που ξέρει τι θέλει και ορίζει μόνος τη ζωή του, σχεδόν απαραίτητα κάνει μια καλή εντύπωση. Χωρίς να αλλάξει αυτό που είναι τηρεί κοινωνικούς κανόνες για να δείξει ότι τους καταλαβαίνει. Παραμένει άνθρωπος της εποχής του ενώ ταυτόχρονα σπάει όσους κανόνες τον εμποδίζουν να είναι ο εαυτός του.

Σαν τον ειδικό σε κάτι, μπορεί να γράψει τις οδηγίες χρήσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τις ακολουθεί κιόλας.

Και οι οδηγίες της πρώτης εντύπωσης μέσα από την εμφάνιση ή την εφαρμογή κάποιον κοινωνικών κανόνων είναι πολύ απλές για να αποτελεί μεγάλο δίλημμα σε κάποιον το αν θα τις εφαρμόσει. Η αντίληψη για τους κανόνες της πρώτης εντύπωση καλό είναι να εναρμονίζεται με το μέσο όρο γιατί είναι μια πολύ προσωπική άποψη σε κάτι που θα έπρεπε να αφορά πάνω από ένα πρόσωπο: μια σχέση.


Παρομοίως εγωκεντρική είναι η κρίση κάποιου με βάση τη πρώτη εντύπωση που λαμβάνει.

Η πρώτη εντύπωση δεν είναι το ζητούμενο ούτε για το παραλήπτη ούτε για το δέκτη: Αυτό για το οποίο θα έπρεπε να ανησυχούμε περισσότερο είναι η συνέχεια. Η οποία δεν υπόκειται σε τόσο μεγάλη διακύμανση εμπειριών από την αλήθεια όσο η πρώτη εντύπωση.

Μάλλον για αυτό βρίσκω ανόητη τη προσκόλληση σε αυτή τη τυχαία πρώτη εντύπωση όταν έρχεται η στιγμή της απόφασης αν κάποιος άνθρωπος είναι αρκετά συμβατός με εμένα για να τον αποκαλέσω φίλο. Και μάλλον για αυτό δε τη θυμάμαι: είναι όσο ασήμαντη όσο κάποιο ανέκδοτο.


Το πραγματικό τεστ για να αναγνωρίσεις κάποιον που θα διατηρήσεις σχέση μαζί του είναι να εκτιμήσει τον πραγματικό εαυτό που προβάλλεις. Η ειλικρίνεια είναι ο πιο άμεσος τρόπος να φανεί αν οι κοσμοθεωρίες δυο ανθρώπων είναι συμβατές.

Μια ειλικρινής αντίδραση σε κάτι που είπα, θετική ή αρνητική, είναι ένας πολύ πιο αξιόλογος λόγος για να μη κοιμάμαι τα βράδια, ή να αναζητώ την άποψη άλλων ανθρώπων, από τη ρηχή εμφανισιακή ή επικοινωνιακή πρώτη εντύπωση που δίνει κάποιος.

Οι διαφημίσεις κατηγορούνται ότι κάνουν τους ανθρώπους να θέλουν πράγματα που δε χρειάζονται. Συνήθως γιατί τους πείθουν ότι είναι δυστυχισμένοι χωρίς το συγκεκριμένο προϊόν που διαφημίζεται.

Παρόμοια στρατηγική εμφανίζουν οι ασφαλιστικές εταιρίες. Περιγράφουν ένα κόσμο γεμάτο εγκλήματα, ατυχήματα και φρικιαστικά περιστατικά τα οποία μπορούν να αποφευχθούν με τη καταβολή ενός ποσού για ασφάλιση. Ακόμα και αν έδιναν τα στατιστικά του πόσο σπάνιο είναι ένα τόσο τραγικό γεγονός, η απευθείας συνομιλία με το συναίσθημα που επιτυγχάνουν είναι ικανή να σταματήσει τη λογική στο περισσότερο κόσμο. Και να μαζέψει χρήματα αρκετά για να χτιστούν γραφεία και να πληρωθούν οι μισθοί των υπαλλήλων των ασφαλιστικών εταιριών, ενώ ταυτόχρονα παρέχουν τη κάλυψη την οποία υπόσχονται.

Πιο προφανής στο περισσότερο κόσμο δείχνει η στρατηγική της συνομιλίας με το φόβο όταν την εφαρμόζουν οι πολιτικοί ή το κράτος. Ίσως αυτό να δείχνει ότι οι πολίτες έχουν λιγότερη εμπιστοσύνη στο κράτος από ό,τι σε εταιρίες. Νομίζω όμως ότι είναι αλήθεια: πιο πολύς κόσμος δε πιστεύει ότι χρειαζόμαστε περισσότερη αστυνόμευση για να σταματήσουμε τη τρομοκρατία, από αυτόν που δε πιστεύει ότι με το σωστό άρωμα αποσμητικού θα λύσει το πρόβλημα εγωισμού του.


Για να φτάσω στο σημείο να τα γράφω όλα αυτά, σημαίνει ότι τα έχω εμπεδώσει σε βαθμό που να μην επηρεάζομαι τόσο πολύ από τις διαφημίσεις. Ή έτσι νόμιζα!

Είχα, μάλιστα, στοιχεία για να στηρίξω τη πεποίθησή μου: Συχνά φαντάζομαι παρωδίες των διαφημίσεων, όπου τα συναισθήματα που προσπαθούν να περάσουν είναι ακόμα πιο υπερβολικά, ώστε οποιοσδήποτε να μπορεί να αντιληφθεί το παιχνίδι που παίζεται με τη κοσμοθεωρία του σε κάθε διαφήμιση. Τέτοιες παρωδίες είναι μια πολύ καλή άμυνα απέναντι στη διαφήμιση, γιατί α) ορίζονται τα σημεία που επηρεάζουν, β) η υλική εξάρτηση από ένα προϊόν γίνεται αντικείμενο χλευασμού και γ) η σύνδεση ενός προϊόντος με τη λύση κάποιου προβλήματος απομυθοποιείται.

Να όμως που από το χωριό, όπου στη καθημερινή μου μετακίνηση για δουλειά παρέα με τη φύση και αντιμέτωπος με τα στοιχεία της, βρέθηκα στη πόλη αντιμέτωπος με κακομουτσουνιασμένους, σκυρτούς ανθρώπους με μόνο σημείο που να μπορώ να κοιτάξω χωρίς να αντιμετωπίσω φοβισμένες ή αγχωμένες ματιές να είναι οι πολλαπλές διαφημίσεις. Στο ταβάνι του μετρό, στο δρόμο, πάνω στα λεωφορεία, στις εφημερίδες που διαβάζουν οι συνεπιβάτες. Παντού!

Αρχικά υπήρχε μια προφανής αντίθεση μεταξύ του τυχαίου καιρού μέσα στον οποίο αναγκάζεσαι να χάνεσαι στις σκέψεις σου, ή στη μουσική σου αν κυκλοφορείς με mp3 player, και του κατασκευασμένου κόσμου όπου όλα μας τα προβλήματα α) υπάρχουν και ας μη το ξέραμε και β) μπορούν να λυθούν αν ακολουθήσουμε το quote του χαρούμενου ηθοποιού στη διαφήμιση. Η αντίθεση μεταξύ της καθημερινής μου μετακίνησης στο χωριό και τη πόλη ήταν πάρα πολύ προφανής τη πρώτη μέρα, λιγότερο τη δεύτερη μέχρι που, μετά από πολύ μικρό χρονικό διάστημα, η πραγματικότητα είχε αλλάξει.

Όχι η πραγματικότητα που ήξερα ότι υπάρχει. Η άποψή μου για τις διαφημίσεις δεν είχε μεταβληθεί ιδιαίτερα. Αυτό που άλλαξε ήταν η πραγματικότητα που αισθανόμουνα. Γιατί δεν ήταν μόνο τα προβλήματα που παρουσίαζαν οι διαφημίσεις, ήταν ο κόσμος που συμπεριφερόταν σα να είναι πραγματικά.


Ανακάλυψα ότι η γνώση για το τρόπο που λειτουργούν οι διαφημίσεις είναι από εκείνες τις άχρηστες γνώσεις που δε προσφέρουν ιδιαίτερο όφελος στο σοφό. Τραγικές, περισσότερο από άχρηστες. Τέτοια είναι η γνώση ότι θα γίνεις καλά όταν αισθάνεσαι απαίσια από κάποια ασθένεια, με πονοκέφαλο ή ρίγος. Όπως είναι και η γνώση ότι μπορείς να ξεπεράσεις την απώλεια κάποιου προσώπου, ή η γνώση για το σωστό τρόπο διατροφής και άσκησης. Καμία τους δεν είναι ικανή να σε κάνει να νιώσεις καλύτερα.

Η καθημερινή εμπειρία, που απλά συμβαίνει χωρίς να απαιτεί σκέψη, έχει πολύ λίγη σχέση με τη γνώση ή τη λογική. Η λύση σε προβλήματα σαν τα παραπάνω δε μπορεί, λοιπόν, να προέρχεται από τη κατανόησή τους, αφού ακόμα και η γνώση ότι θα ξεπεραστούν δε βοηθάει ιδιαίτερα. Κανείς άρρωστος δε με έχει ευχαριστήσει όταν δε βλέπει μπροστά του από πόνο όταν αναφέρω ότι όπως ξεπέρασε παρόμοιες αρρώστιες στο παρελθόν έτσι θα περάσει και η συγκεκριμένη.

Καλύτερη λύση είναι να αλλάξει το περιβάλλον ώστε να μη χρειάζεται σκέψη για να αποφευχθεί μια ανεπιθύμητη κατάσταση. Στη περίπτωση της διατροφής, για παράδειγμα, ο πιο εύκολος τρόπος να χάσουμε βάρος είναι να μην υπάρχει σοκολάτα στο σπίτι, ή να περιτριγυριζόμαστε από φρούτα. Ή να χρησιμοποιούμε μικρότερα πιάτα. Δημιουργώντας ένα περιβάλλον που μας καθοδηγεί στην επιλογή που θα καταλήγαμε αν σκεφτόμασταν, γλιτώνουμε το κόστος της σκέψης. Που συνήθως αναλώνεται στις αφθονες υπόλοιπες έγνοιες που απασχολούν οποιοδήποτε άνθρωπο.


Είναι λοιπόν η λύση για την αντιμετώπιση των διαφημίσεων ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχουν; Πρέπει να μετακομίσω μόνιμα σε ένα χωριό; Ή απλά αρκεί που δεν έχω τηλεόραση;

Δε ξέρω. Η απώλεια όλων των ανθρώπινων εμπειριών που σχετίζονται με τις πόλεις δείχνει μεγάλο τίμημα για την ελευθερία και ποιότητα ζωής που προσφέρει η καθημερινή εμπειρία χωρίς διαφημίσεις. Από την άλλη, ο βαθμός στον οποίο αισθάνομαι ότι πρέπει να ακολουθώ προβαλόμενα στερεότυπα κάνει το τίμημα να μη φαντάζει τόσο μεγάλο. Τουλάχιστον στη πρώτη επαφή με τη πόλη όπου το κόστος της συνεχούς πλύσης εγκεφάλου σε άλλους ανθρώπους είναι προφανές.


Ίσως πάλι η περίοδος που έχω ζήσει χωρίς διαφημήσεις να είναι αρκετή ώστε να συνειδητοποιώ πλήρως πόσο καλύτερη είναι η ζωή χωρίς τις κατασκευασμένες έγνοιες που προκαλούν. Και, σα το ναρκωμανή που μπορεί να νιώσει ευφορία ακόμα και χωρίς την ουσία του, όταν πια την έχει ξεπεράσει, γιατί η ουσία του έχει δείξει το δρόμο για να επιτύχει την ευφορία, ίσως να μπορώ να επιβιώσω σε ένα κόσμο με κατασκευασμένα προβλήματα ζώντας την ευφορία αυτού στον οποίο δεν υπάρχουν, τον οποίο έχω εμπεδώσει τρία χρόνια, πια, στο χωριό.

Υπάρχει μια πολύ απελευθερωτική αλήθεια.

Που είναι ότι οι απόψεις κάποιου μπορούν να αλλάξουν μόνο από τον ίδιο.

Οποιοσδήποτε άλλος τρόπος δε δουλεύει. Στις περιπτώσεις που δίνεται η εντύπωση ότι δουλεύει, απλά κάποιος παθαίνει ζημιά που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η σημασία αυτής της αλήθειας. Κυρίως γιατί πολύς κόσμος είναι πολύ καλός στο να δίνει την εντύπωση ότι έχει αλλάξει άποψη. Πολλές φορές, μάλιστα, πείθει και τον εαυτό του για αυτό. Όμως το μόνο που αλλάζει είναι η εξωτερική εμφάνιση.

Για αυτό υπάρχουν τόσα προβλήματα προερχόμενα από το οικογενειακό περιβάλλον. Για τον ίδιο λόγο πολλές εταιρίες δε καταλαβαίνουν γιατί οι πελάτες δεν εκτιμούν το προϊόν τους και χρεωκοπούν.

Όπως οι πελάτες έχουν πάντα δίκιο, και ο σκοπός μιας επιχείρησης είναι να προσαρμοστεί σε αυτό που θέλει κάποιος πελάτης, έτσι και στις διαπροσωπικές σχέσεις ο κάθε άνθρωπος πρέπει να προσαρμοστεί στη σκοπιά του ανθρώπου με τον οποίο συναναστρέφεται.

Είτε η συναναστροφή είναι απλά μια φιλία, μια ανταλλαγή φιλοσοφιμάτων, ένας έρωτας ή μια επαγγελματική σχέση.


Νομίζω ο σημαντικότερος λόγος που πολλοί άνθρωποι αρνούνται να δουν την απλή αλήθεια της ατομικής απόφασης στην άποψη είναι ότι μπορεί να μεταφραστεί σε κάτι πολύ αρνητικό: Ότι είμαστε μόνοι και δεν υπάρχει καμία επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων. Οι άνθρωποι είτε φοράνε μια μάσκα και δείχνουν αυτό που θέλει ο άλλος να δει ή βλέπουν στον άλλο αυτό που οι ίδιοι θέλουν.

Η υπέρτατη μοναξιά! Μόνος δίπλα σε άλλους, οι οποίοι είναι όσο μοναχικοί όσο και εσύ! Καλύτερα να ζεις στη ψευδαίσθηση εναρμόνισης που προσφέρεις ή σου προσφέρεται.

Αλλά ο κόσμος είναι αυτό που είναι, και όσο πιο αντικειμενικό είναι το φίλτρο με τον οποίο εκλαμβάνεται, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχουμε να ζούμε στον ίδιο κόσμο με τους σημαντικούς ανθρώπους για εμάς.

Γιατί όπως λέει και το ρητό 'ο καθένας έχει δικαίωμα στη δική σου άποψη, αλλά όχι και στη δική του πραγματικότητα'.

Φυσικά δεν είναι όλες οι σχέσεις τόσο επιφανειακές και μονόδρομες. Για κάποιο λόγο είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ότι πολλές είναι, ίσως γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο καλοί στο να επιρεάζουν τη συμπεριφορά των γύρω τους. Σε αυτό βοηθάει η εξελικτική πορεία μας ως κοινωνικό είδος η οποία έχει επιλέξει συμπεριφορές που επηρεάζουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις των άλλων.


Σε σχέσεις με τα ζώα είναι πολύ πιο προφανές ότι θέλει χρόνο για να δημιουργηθεί ένας δεσμός αλληλοκατανόησης, ο οποίος είναι απαραίτητος πριν μπορέσει να αλλάξει η συμπεριφορά κάποιου.

Τα πιο πολλά ζώα, για παράδειγμα, δεν εμπιστεύονται έναν άγνωστο. Μόνο μετά από υπομονή, υποχωρήσεις και προσπάθεια κατανόησης και από τις δυο πλευρές του πως σκέφτεται ή πως αντιδρά κάθε μία, μπορεί να υπάρξει συντροφικότητα μεταξύ ανθρώπου και ζώου. Σημαντικό είναι ότι η σχέση είναι αμφίδρομη, εξημερώνεται το ζώο αλλά εξημερώνεται και ο άνθρωπος. Η ίδια η λέξη 'εξημέρωση' είναι ατυχής, γιατί είναι ανθρωποκεντρική και υπονοεί ότι υπάρχει η σωστή 'ήμερη' κατάσταση του ζώου. Στη πραγματικότητα και ο άνθρωπος πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται ή να συμπεριφέρεται περισσότερο ως το συγκεκριμένο ζώο προκειμένου να υπάρξει σχέση.

(Επίσης λάθος είναι ο διαχωρισμός ανθρώπου και ζώου, αλλά αυτό ξεπερνάει το σκοπό του συγκεκριμένου κειμένου.)


Χρησιμοποίησα το παράδειγμα της εξημέρωσης για να δείξω ότι όταν υπάρχει το κατάλληλο λεξιλόγιο, είναι προφανές ότι μια βαθυά σχέση όπου ο ένας μπορεί πλέον να επηρεάσει τον άλλο και όχι απλά να επιδείξει τη δική του ή την αναμενόμενη άποψη, είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας και συνεχούς διαδικασίας.

Οι μόνες περιπτώσεις όπου απλά η άποψη κάποιου μεταφέρεται σε κάποιον άλλο χωρίς να περνάει από το φίλτρο της επιλογής από τον άλλο είναι όταν η άποψη δεν αντικαθιστά μια προϋπάρχουσα, με την οποία μπορεί να έρχεται σε αντίφαση. Αυτές οι απόψεις καταλήγουν να γίνονται θέματα-ταμπού όταν τα παιδιά που αρχικά τις αποδέχτηκαν γίνονται ενήλικες και δημιουργούν τη μόδα της εποχής. Κλασσικά θέματα με δυνατές απόψεις είναι η θρησκεία, η ομοφιλοφιλία, πολιτικές πεποιθήσεις, ρατσισμός. Η πρώτη επαφή με αυτές τις απόψεις με έναν εγκέφαλο ανίκανο να τους αντισταθεί (είτε με τη λογική είτε με κάποια αντιφάσκουσα άποψη) αποτελεί ψυχολογικό βιασμό από τις απόψεις των ενηλίκων.


Ας επιστρέψουμε στην αλήθεια: Κάποιος αλλάζει άποψη από μόνος του. Λογικό επακόλουθο είναι ότι εγώ δε μπορώ να αλλάξω την άποψη κάποιου.

Αυτό είναι μια θαυμάσια ανακάλυψη! Ξαφνικά δε με ενδιαφέρει πώς να αλλάξω την άποψη κάποιου. Αναγνωρίζω ότι είναι δυνατό αλλά όχι εύκολο, και ότι στη ζωή μου πάντα θα είναι ένα μικρό ποσοστό όλων των ανθρώπων που ξέρω αυτοί την άποψη των οποίων μπορώ να επιρεάσω. Αυτοί οι άνθρωποι είναι πολύ σημαντικοί, ιδιαίτερα αν και εκείνοι μπορούν να αλλάξουν τη δική μου άποψη για κάτι. Αυτούς τους ανθρώπους αισθάνομαι πολύ τυχερός που γνωρίζω, γιατί δίνουν νόημα στη ζωή μου.


Με ενδιαφέρει να επικεντρωθώ στους υπόλοιπους και περισσότερους, την άποψη των οποίων δε μπορώ να αλλάξω. Γιατί μέχρι τώρα κατανάλωνα το περισσότερο χρόνο προσπαθώντας να τους πείσω για κάτι που δεν εξαρτάται από εμένα. Ενώ το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να δείξω ότι υπάρχει και ο δικός μου τρόπος - το αν θα τον ενστερνιστούν είναι δικιά τους επιλογή και απόφαση.

Και ευθύνη. Γιατί αυτό είναι το πρόβλημά μου, θεωρώ ότι είναι δική μου ευθύνη να βελτιώσω τη κατάστασή τους βασιζόμενος στη δική μου σκοπιά των πραγμάτων.

Που εκτώς από πρόβλημα, είναι και ο απόλυτος εγωισμός, μιας και η δική μου άποψη του τι είναι βελτίωση είναι όσο σημαντική όσο και κάποιου άλλου, τουλάχιστον σε μια δημοκρατική κοινωνία όπως αυτή στην οποία θα ήθελα να ζω. Ακόμα πιο σημαντικό, η ζωή κάθε ανθρώπου είναι δική του απόφαση και δική του ευθύνη. Και το να στερήσω αυτή την ευθύνη από κάποιον είναι εφάμμιλο του ευνουχισμού. Διανοητικού, ίσως, ή ψυχικού. Δεν έχει σημασία, είναι τόσο καταβλητικός όσο και ο φυσικός.

Δε θέλει κάποιος να χρησιμοποιεί Mac? Προτιμά να ορίζει τη ζωή του με δυσειδαιμονίες; Αποφασίζει με βάση άσχετα κριτίρια σε σχέση με το πρόβλημα που θέλει να λύσει; Καιρός να συνειδητοποιήσει ότι τα προβλήματά του οφείλονται σε αυτόν. Αν δε τα βρίσκει όσο προβληματικά όσο εγώ, αυτό είναι δικό του δικαίωμα. Και αν επιμένει να κατηγορεί λάθος αιτίες για πράγματα που βρίσκει προβληματικά, δε θα τα λύσει ποτέ. Δεν έχει παρά να δοκιμάσει μια άλλη άποψη. Είναι δικό του το ταξίδι και εγώ μόνο το δρόμο μπορώ να του δείξω.

Πράγμα που, πλέον είναι προφανές, είναι πολύ απελευθερωτικό για εμένα! Όχι μόνο γιατί μπορώ να διαθέσω τη προσοχή μου κάπου που μπορώ να βοηθήσω, αλλά και γιατί αφήνει χρόνο για να κάνω το δικό μου ταξίδι.


Και να βρω το συνταξιδιώτη που θα με πείσει να αλλάξω απόψεις προς το καλύτερο.

Το να είσαι ακριβής στην ώρα σου ή να οργανώνεις κατάλληλα το χρόνο σου και τις δραστηριότητες της ημέρας, είναι πολύ καλύτερο από όσο το φανταζόμουνα.

Είναι σα να επιλέγεις τη διαφορά μεταξύ της πρόληψης και της καταπολέμησης μια ασθένειας. Δεν τίθεται θέμα ότι η πρόληψη είναι πολλαπλάσια προτιμότερη: Αν ήταν δυνατό να προλαμβάνονται όλα τα ιατρικά προβλήματα, δε θα χρειαζόντουσαν να υπάρχουν γιατροί.

Στη περίπτωση των ασθενειών αυτό είναι κάτι αδύνατο. Στην οργάνωση ολόκληρης της ζωής μας, επίσης - παρεμπιπτόντως, μάλλον οδηγεί και σε μια απύθμενα βαρετή ζωή!

Αλλά σε ανθρώπινες σχέσεις, που για πολύ κόσμο είναι η σημαντικότερη πτυχή της ζωής, είναι πολύ εύκολο να υπερτερεί η πρόληψη της αντιμετώπισης. Ιδιαίτερα σε απλά, καθημερινά πράγματα. Για παράδειγμα μια έξοδο με φίλους: είναι εύκολα κατορθώσιμο να ξέρουμε τι θα κάνουμε και να το κάνουμε συγχρονισμένα ώστε να μη περνάει χρόνος σε αδράνεια ή σύγχυση. Τουλάχιστον προερχόμενη από το εσωτερικό της παρέας που κάνει την έξοδο - τα προβλήματα λόγω εξωτερικών παραγόντων είναι αρκετά για να μη χρειάζεται να ανησυχούμε για επιπλέον προβλήματα. Αν το επιτύχουμε, θα έχουμε μια διαφορετικής κλάσης μέρα.

Αντί για το 60% της εξόδου να είναι πολύ ωραίο και γεμάτο ανθρώπινες επαφές, θα μπορούσε να είναι το 95% της εξόδου.

Χωρίς κάποιο κόπο ή tradeoff. Αρκεί η επίγνωση του αποτελέσματος. Αρκεί κάποιος να συνειδητοποιήσει ότι δε χρειάζεται να περνάει αδιάφορα μεγάλο μέρος του χρόνου του - περιμένοντας, ταξιδεύοντας μεταξύ προορισμών ή αλλάζοντας το σημείο συνάντησης. Αρκεί να οργανωθεί λίγο παραπάνω.

Όσοι δε μπορούν καταδικάζουν τον εαυτό τους στη μετριότητα. Τόσο του δικού τους χρόνου, όσο και της εμπειρίας ζωής που προσφέρουν στις παρέες τους.


Για να τα καταλάβω αυτά, χρειάστηκα δύο ερεθίσματα Το πρώτο ήταν να στήσω για 45 λεπτά τρεις διαφορετικούς ανθρώπους, που ευτυχώς βρέθηκαν μαζί και δε πέρασαν μίζερα αυτό το χρόνο. Το άλλο ήταν να πάρω την απάντηση 'δε κάνουμε κάτι συνταρακτικό' από ένα ζευγάρι, αφού τους είχα μιλήσει για δικές μου δραστηριότητες των τελευταίων δυο μηνών.

Τέτοιες απαντήσεις επαληθεύουν αυτό που ψιλοξέρω, αλλά είναι πολύ καλό να μαθαίνω και από άλλους πότε-πότε. Ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη σπατάλη από το να αφήνεται η ζωή απλά να περνάει.


Η υπερβολική οργάνωση συχνά χρωματίζεται αρνητικά. Νομίζω ότι ο λόγος είναι ότι η έλλειψή της συμβαδίζει με μια αξιοζήλευτη ικανότητα: τη δημιουργία κάτι ενδιαφέροντος από το τίποτα. Κατ΄επέκταση, οι οργανωμένοι θεωρούνται ανίκανοι για κάτι τέτοιο. Είναι αυτοί που στήνουν στα ραντεβού που τείνουν να είναι οι ‘γεμάτοι ζωή’ άνθρωποι, οι οργανωμένοι συνήθως κατηγορούνται ως βαρετοί.

Δε νομίζω ότι είναι απλά σύμπτωση. Αντίθετα, το ένα δημιουργεί το άλλο. Κάποιος που δε του βγαίνουν τα πράγματα όπως θέλει (συνήθως δε γνωρίζει καν τι θέλει) είναι αναγκασμένος να μάθει να δημιουργεί κάτι από το τίποτα. Αλλιώς θα περνούσε ακόμα πιο μέτριο χρόνο.

Και δεν περνάει άσχημα. Πολλές φορές μάλιστα είναι απελευθερωτικό ακριβώς να μη ξέρεις τι πρόκειται να κάνεις. Για παράδειγμα τέτοιες διακοπές μπορούν να είναι πολύ ωραίες. Ακόμα, σε μερικές μορφές τέχνης, όπως τη τζαζ ή κάποιους χορούς, αυτή είναι η κύρια έκφανση της τέχνης που εκτιμάται από τους οπαδούς της.


Η διαφορά των παραπάνω παραδειγμάτων με τη καθημερινή ζωή είναι ότι η δεύτερη είναι μια κοινωνική δραστηριότητα που περιλαμβάνει ανθρώπους που δε μπορούν να επιλέξουν μια εναλλακτική ζωή. Αν κάποιος δε συμβαδίζει με κάποιον άλλο, δε μπορεί να σταματήσει να ασχολείται με αυτόν, όπως θα έκανε με ένα είδος χορού, για παράδειγμα.

Ο μόνος τρόπος να συμβαδίζουν άγνωστοι είναι να ακολουθούν το πιο ουδέτερο και εύκολο να συμφωνηθεί τρόπο ζωής: να ακολουθούν κάποιο πρόγραμμα.

Δε ζηλεύω τους ανοργάνωτους σε καθημερινά πράγματα. Γιατί επηρεάζουν άλλους ανθρώπους από τους οποίους δε μπορούν να απαιτούν να φέρουν το τρόπο ζωής τους στα δικά τους μέτρα. Ο μόνος δίκαιος τρόπος να γίνει αυτό είναι να ακολουθηθεί η ουδέτερη οδός: η συμφωνία σε ένα πρόγραμμα.

Αλλιώς η αδυναμία συγχρονισμού καταλήγει να οδηγεί είτε στην προσαρμογή μόνο ενός από τα μέλη μιας σχέσης (μια μόνιμη αδικία), ή στην εγκατάλειψη της σχέσης. Που φαντάζει επίσης άδικη, στη περίπτωση που ο ‘ανοργάνωτος΄ δε θέλει να χαλάσει τη σχέση, αλλά απλά δεν αντιλαμβάνεται πόσο εγωκεντρική είναι η συμπεριφορά του.

Νομίζω ότι η βελτίωση της ζωής κάποιου όταν εισάγει λίγη περισσότερη οργάνωση είναι υποτιμημένη. Όπως υποτιμημένος είναι κάποιος σεφ που ακολουθεί συνταγές κατά γράμμα, με πολύπλοκες τεχνικές μαγειρέματος για να κάνει κάτι, σε σχέση με το μάγειρα που προσθέτει συστατικά όπως σκέφτεται εκείνη τη στιγμή. Και οι δύο είναι ικανοί για πολύ καλά αποτελέσματα, αλλά ο προβλεπόμενα πιο ευτυχής είναι μάλλον ο οργανωμένος. Ιδιαίτερα γιατί μπορεί να δουλέψει με άγνωστους ανθρώπους πιο εύκολα.


Όσο μεγαλώνω τόσο λιγότερο ζηλεύω τους αυθόρμητους, χαοτικούς και ανοργάνωτους. Κυρίως γιατί συνειδητοποιώ ότι οι ακριβείς δεν είναι βαρετοί, ή λιγότερο ενδιαφέροντες.

Τέτοια απλοειδή στερεότυπα μόνο βλαβερά είναι, έστω και αν βασίζονται σε μια δόση αλήθειας. Γνώρισα βαρετό κόσμο που αργεί στα ραντεβού. Άρα σίγουρα θα υπάρχουν και αυτοί που ξέρουν τι θέλουν, ακολουθούν ένα τρόπο για να το αποκτίσουν και ταυτόχρονα είναι ικανοί να αυτοσχεδιάσουν σε περίπτωση που η κατάσταση αλλάξει.

Και δεν αναλώνονται κατηγορώντας άλλους για κάποια κατάσταση που είναι λιγότερο ιδανική από όσο τη φανταζόντουσαν. Γιατί ένα από τα πλεονεκτήματα της οργάνωσης είναι η συνειδητοποίηση ότι ποτέ δε πάνε τα πράγματα σύμφωνα με το σχέδιο, και αυτό προσφέρει μια απελευθέρωση, και ταυτόχρονα δύναμη, πολύ μεγαλύτερη σε αυτόν που έχει σχέδια από αυτόν που αγνοεί την ύπαρξή τους.

Ίσως να πρωτοήρθα σε επαφή με την ιδέα στην Ολική επαναφορά όπου ο μεταλλαγμενος γκουρού, μέσα από τη κοιλιά ενός αλλού μεταλλαγμένου λέει στο Σβαρτζενέγκερ ότι κάποιος κρίνεται από τις πράξεις του και όχι από τα λόγια του.

Το ίδιο μήνυμα συνάντησα πιο πρόσφατα και πιο πεζά σε ένα μπλογκ, όπου είδα την εξίσωση λόγια / πράξεις = σκατά: για τους ασύμβατους με τα μαθηματικά η εξίσωση σημαίνει ότι τα σκατά είναι ανάλογα των λόγων και αντιστρόφως ανάλογα των σχετικών με αυτά πράξεων.

Έτσι βλέπω τα πράγματα και έτσι θέλω να πιστεύω ότι λειτουργώ και εγώ ο ίδιος. Και πάω ένα βήμα παραπάνω: Με άλλους ανθρώπους είναι τις πράξεις που εκτιμώ να μοιράζομαι και θέλω να ανταλάζω, όχι τα λόγια.

Μάλλον για αυτό βρίσκω εξαιρετικά βαρετούς τους επαναστάτες στα λόγια. Αυτούς που με τις πράξεις τους φανερώνουν ότι ούτε το 1/10 του ιδεαλισμού τους δεν είναι ικανοί να εφαρμόσουν, και μάλιστα σε καθημερινές καταστάσεις πολύ πιο ήπιες και εύκολες από αυτές στις οποίες εκστασιάζονται να αναφέρονται. Ακόμα χειρώτερα είναι όταν οι πράξεις δεν είναι απλά τσεκουρωμένες, αλλά αντίθετες με τα λόγια - Ψεύτικοι επαναστάτες.

Παρόμοια βαρετούς βρίσκω τους μανιακούς με τη φωτογραφία, που μόνο να κρίνουν και να μιλάνε για τον εξοπλισμό τους ξέρουν (να μην αναφέρω άντρες που γουστάρουν να μιλάνε για εξοπλισμό άλλου είδους και ξεφύγει η συζήτηση). Τους έχω χεσμένους. Δεν έχουν καμία σχέση με αυτούς με τους οποίους μοιράστηκα τη μαγεία της φωτογραφικής έκφρασης, και τους ακόμα λιγότερους με τους οποίους μοιραστήκαμε την εξερεύνηση - Ψεύτικοι φωτογράφοι.

Ανούσιοι είναι και οι μανιακοί με τις πολεμικές τέχνες ή τα σπορ. Που μπορούν να σου αναλύουν με τις ώρες το τέλειο σύστημα μάχης, αλλά αν τους ακουμπήσεις θα παρεξηγηθούν ότι α) πονάνε ή β) είσαι αδερφή. Για τους πρώτους αναρωτιέσαι αν έχουν φάει ποτέ μπουνιά. Για τους δεύτερους είσαι σίγουρος ότι όταν παλεύουν σκέφτονται πώς να σκοτώσουν τον αντίπαλο τους ή κοιτάνε τον κοντινό καθρέφτη, αντί να προσπαθούν να επιτύχουν την αρμονία με το σύμπαν - πολεμιστές ίσως, τεχνίτες πολύ λιγότερο.


Μάλλον για αυτό με δυσκολεύουν οι νέες σχέσεις. Γιατί στο πρώτο στάδιο η πράξη σχεδόν ταυτίζεται με την ομιλία. Είναι κυρίως με τα λόγια, την επίδειξη, τα ‘σωστά’ και αποδεκτά (ανάλογα με τη μόδα της εποχής) σημάδια και την απαραίτητη δόση βερμπαλισμού και ψωνίου για τον εαυτό σου (μεταμφιεσμένου σε κάτι πιο politically correct βέβαια) που επιτυγχάνεις τη πειθώ ότι αξίζεις τη μετέπειτα δράση.

Τη δράση που, όπως σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα, δεν έχει καμία σχέση με τις αναλύσεις για αυτή. Πολλές φορές, μάλιστα, είναι αντιστρόφως ανάλογη: τα πυροτεχνήματα πίσω από τα οποία κρύβεται η ανασφάλεια κάποιου μπορεί να είναι πιο εντυπωσιακά από την απλή μάσκα που φοράνε πιο ισορροπημένοι άνθρωποι.


Σίγουρα είναι η απόσταση ανάμεσα στα λόγια και τη πράξη που με κάνει να αντιπαθώ το κουτσομπολιό. Αφορά αυτό που θέλουν ή φαντάζονται οι κουτσομπόλιδες, ποτέ αυτό που κάνουν οι ίδιοι. Στη καλύτερη περίπτωση προσπαθούν να ζήσουν στη σκιά των πράξεων της ζωής των άλλων. Στη χειρώτερη γίνεται το ίδιο, αλλά ασυνείδητα.

Το κουτσομπολιό το απολαμβάνω μόνο όταν υπερβάλει. Γιατί έχει εμποτιστεί με κάτι καινούριο αντί απλά να αναπαράγει ένα γεγονός. Ίσως να διαχωρίζω το κουτσομπολιό με υπερθετικά στοιχεία από το υπόλοιπο απλά γιατί βρίσκω τον εαυτό μου να συνεπαίρνεται από τη παραστατικότητα ή τη φαντασία του κουτσομπόλη και όχι από το μήνυμα ή το λόγο μετάδωσής του.

Τα στοιχεία που προστέθηκαν (η ευρηματικότητα, η θεατρικότητα της εκτέλεσης) αποτελούν πράξεις του κουτσομπόλη. Πιθανώς όχι αξιόλογες με πολλά κριτίρια, αλλά σίγουρα τους αξίζει να κριθούν ως μορφή τέχνης.

Μάλλον για αυτό μου αρέσει ο αυτοσαρκασμός. Δεν είναι μόνο ότι δηλώνει ταπεινοφροσύνη και αποδοχή της πραγματικότητας. Είναι ότι αφορά πράξεις των αυτοσαρκαζομένων: κάποια γκάφα του παρελθόντος ή κάποια δήλωση. Είναι από τις πιο πρακτικές δηλώσεις που μπορεί να υπάρξουν. Ο ίδιος ο αυτοσαρκασμός είναι πιο κοντά σε πράξη από λόγια: μόνο το αντικείμενό του θα μπορούσε να μιλήσει έτσι, σχεδόν σαν επιστέγασμα της πράξης που προηγήθηκε.


Κλείνω με ένα λιγότερο θεωρητικό παράδειγμα: Πιο ζωντανός αισθάνομαι σε μια στιγμή μου όπου ρεζιλεύτηκα μπροστά σε κόσμο παρά αφού έχω ακούσει 100 κουτσομπολίστηκες ιστορίες όπου υπονοείται ότι κάποιος ίσως να ρεζιλεύτηκε. Το πρώτο έγινε πραγματικά. Το δεύτερο μόνο στο μυαλό του λογοδιαρροούντα συνομιλητή.

Παρατηρώ από την άλλη άκρη του μπαρ την Αφροξιλάνθη που κάθεται σε ένα τραπέζι με ένα μισοάδειο πιάτο φαΐ μπροστά της. Συνομιλεί με έναν τύπο από το γραφείο της. Θα μπορούσα να κάτσω μαζί τους, για αυτό βρίσκομαι στο μπαρ - είναι η αρχή της βραδιάς που κανονίσαμε να βγούμε έξω μαζί. Αλλά ενώ πήγα και τους χαιρέτησα όταν πρωτοέφτασα, έχω επιστρέψει στην άλλη γωνία του μπαρ και περιμένω να έρθει η κοινή γνωστή που μας έχει συστήσει. Η πρόφαση που δίνω στον εαυτό μου για να συμπεριφέρομαι ως ψυχοπαθής: τρώνε ενώ εγώ δε τρώω και δε τους ξέρω καλά. Άλλωστε δείχνουν να έχουν σοβαρή συζήτηση - τέτοιο είναι το ντύσιμό τους.

Η καθυστέρηση της φίλης που περιμένω μου δίνει όλο το χρόνο να συνειδητοποιήσω πόσο περίεργα θα τους φαίνεται ότι συμπεριφέρθηκα που τους χαιρέτησα και έφυγα και περιμένω από απόσταση για να ξανακάτσω στο τραπέζι τους. Όσο περισσότερος χρόνος περνάει τόσο πιο αλλόκοτο γίνεται να τους ξαναπλησιάσω. Παρομοίως, η λίστα με τα θέματα με τα οποία μπορώ να ξεκινήσω μια συζήτηση όλο και μικραίνει. Χειρότερα, θέματα που αρχικά ήταν στη λίστα τώρα μπαίνουν στη λίστα με τα περίεργα σχόλια - αυτά που δε πρέπει να πεις γιατί χειροτερεύει η θέση σου!

Τόσο χρόνο έχω στη διάθεσή μου, που σκέφτομαι τις πιθανές σκέψεις αυτονών! Δε τους κακολογώ αν σκέφτονται ότι είμαι περίεργος τύπος, ή αν αναρωτιούνται γιατί με κουβάλησε η φίλη μου.

Που ακόμα δεν έχει φανεί.


Fast-forward δυο χρόνια μετά. Βρίσκομαι στο ίδιο μπαρ, σχεδόν στο ίδιο σημείο όπου πριν δυο χρόνια έκανα τις παραπάνω σκέψεις. Συνειδητοποιώ ότι, παρόλο που η συγκεκριμένη περίπτωση ήταν μάλλον ακραία μορφή ανικανότητας κοινωνικής συμπεριφοράς, ποιοτικά οι σκέψεις κάποιου μετά τη πρώτη του επαφή με εμένα είναι παρόμοιες.

Θυμάμαι μια συμμαθήτριά μου στο δημοτικό, όταν παρατήρησε ότι σχεδόν έχω δυο διαφορετικές προσωπικότητες. Τη σοβαρή του σχολείου και την παιχνιδιάρικη του πάρτι όπου βρισκόμασταν. Χρόνια αντιμετώπιζα την αλήθεια των δυο προσωπικοτήτων σαν ένα δεδομένο, αλλά τελικά άρχισα να προσπαθώ να συνδυάζω τα θετικά τους ώστε να τις αλληλοσυμπληρώσω και να δημιουργήσω κάτι με το οποίο θα είμαι ευχαριστημένος σε κάθε περίσταση.

Ενώ έχω σημειώσει πρόοδο, η συμπεριφορά μου κατά τη πρώτη επαφή με κάποιον άγνωστο παραμένει κατώτερη των προσδοκιών μου. Έχω ακόμα πολλά να μάθω.
Αλλά θα μου πάρει ολόκληρο το υπόλοιπο απόγευμα για να καταλάβω ότι ούτε η Αφροξιλάνθη, τώρα πλέον καλή μου φίλη, ούτε η Αλέκα, επίσης φίλη, με τις οποίες συνομιλώ, είναι ικανές να μου μάθουν κάτι. Τουλάχιστον όχι με το τρόπο που νομίζουν οι ίδιες, που είναι οι συμβουλές σχετικά με το πως πρέπει να συμπεριφέρεται κάποιος.

Προς το παρόν αισθάνομαι μειονεκτικά, γιατί μιλάνε με τον αέρα της αυθεντίας. Έτσι μιλούσαν και οι δάσκαλοι στο σχολείο. Χρειάστηκε να τελειώσει το σχολείο για να μάθω ότι δεν υπάρχει μία αλήθεια στα περισσότερα πράγματα. Και ότι όποιος είναι απόλυτος συνήθως κάνει λάθος. Αυτή μου τη συνειδητοποίηση θα την έχω επεκτείνει και στις διαπροσωπικές μου θέσεις μέχρι το τέλος της βραδιάς.


Η συζήτησή μας έχει για θέμα τους άντρες. Έχω το ρόλο του ακροατή και διασκεδάζω παρατηρώντας το διαφορετικό τρόπο σκέψης που ανακαλύπτω ότι έχουν διαφορετικοί άνθρωποι. Ιδιαίτερα οι γυναίκες!

Η Αλέκα μιλούσε για το Γκιόνη, φίλο της εδώ και χρόνια, κατηγορώντας τον ότι είναι πολύ 'παιδάκι'. Συγκεκριμένα, ότι είναι ανίκανος να αντιληφθεί τα σήματα που του στέλνει κάποια κοπέλα όταν ενδιαφέρεται για αυτόν. Ρητορικές ερωτήσεις του στυλ 'τι άλλο να κάνει πια η κοπέλα;' ήταν συχνές και επαναλαμβανόντουσαν σε διάφορες εναλλακτικές μορφές.

Για πρώτη φορά συνειδητοποιώ ότι μια κοινωνικά περίεργη συμπεριφορά, όπως αυτή του Γκιόνη, μπορεί να δημιουργήσει μίσος. Το μεγαλύτερο σοκ είναι ότι αυτό ισχύει ακόμα και όταν ο παρατηρητής αντιλαμβάνεται τη συμπεριφορά ως ανικανότητα κάποιου και όχι ως αποτέλεσμα κακίας.

Σχεδόν σαν κάποιος ανάπηρος να κατηγορείται για την αναπηρία του παρόλο που δεν είναι δική του ευθύνη! Κατανοώ κάποιος να βαριέται ή να μη θέλει στενή σχέση με κάποιον που είναι ανάπηρος. Αυτό θα ήταν προϊόν μικρής ανοχής ή ασυμβατότητας με την αναπηρία.

Αλλά μίσος!

Ιδιαίτερα για κάτι που εύκολα μπορεί να διορθωθεί ή που είναι ασήμαντο μόλις ξεπεραστεί.

Γρήγορα το σοκ για κάτι τόσο θεωρητικό, το οποίο κανείς δε θα μπορούσε να μαντέψει αν διατηρούσα καλά το poker face μου, έδωσε τη θέση του σε ένα πολύ πρακτικότερο σοκ. Μήπως το μίσος κατευθύνεται σε εμένα; Παρόλο που επιφανειακά η κατάσταση του Γκιόνη με τη κοπέλα, και εμένα πριν δυο χρόνια με το τραπέζι των φίλων αποτελούν διαφορετικές καταστάσεις, σε βάθος έχουν το κοινό σημείο της λάθους κοινωνικής συμπεριφοράς. Ξαφνικά το θέμα έγινε προσωπικό και μου ήταν αδύνατο να διατηρήσω ουδέτερη στάση στην κρίση μου μεταξύ των ανθρώπων που διαπραγματευόταν η συζήτησή μας.

Αλλά επιφυλασσόμουν να εμφανίσω οποιαδήποτε στάση, γιατί ήμουν πεπεισμένος ότι θα είναι λάθος. Σε αυτό συντέλεσε η ενεργητική/επιθετική στάση των συνομιλητριών μου. Ήταν σίγουρες για το ποιος είναι ο σωστός τρόπος συμπεριφοράς - η Αλήθεια - και ήταν θυμωμένες με όποιον δε τον κατείχε. Αυτός ο αέρας αυθεντίας ήταν αρκετός για να με κάνει να αγνοήσω τις περιστάσεις όπου ήξερα, φίλες μου ήταν, παραδείγματα που έδειχναν ότι στη πραγματικότητα ούτε αυτές ακολουθούσαν την Αλήθειά τους με τις πράξεις τους. Τέτοιο παράδειγμα ήταν το προηγούμενο θέμα συζήτησης: πόσο εύκολα επηρεάζεται η γνώμη τους όταν περνάνε post menstrual syndrome! Αλλά μια φράση αυθεντίας του τύπου 'α έχουν χαθεί και δε ξέρουν να συμπεριφερθούν πλέον οι άντρες!' ήταν αρκετή για να παραδεχτώ υποταγή στην Αλήθειά τους.

Βεβαίως στη συγκεκριμένη περίπτωση του Γκιόνη, είχαν δίκιο. Πράγματι έχει κάποιο πρόβλημα ο άνθρωπος. Το λάθος τους νομίζω ήταν ότι δε χρησιμοποιούσαν όλα τα στοιχεία που είχαν στη διάθεσή τους για το Γκιόνη. Έδιναν την εντύπωση ότι η κρίση τους για κάποιον εξαρτάται από ένα πολύ μηδαμινό χαρακτηριστικό του, σε σχέση με το σύνολο της προσωπικότητάς του.

Και τι γίνεται με τι κρίση τους για εμένα;

Παρόλο που ήμουν, και παραμένω, περίεργος στη πρώτη επαφή με κάποιον, συνολικά δεν είμαι και τόσο κακός. Ακόμα και αν τους έκανα μια κακή αρχική εντύπωση πριν δυο χρόνια, τώρα έχουμε καταλήξει να είμαστε καλοί φίλοι. Αναρωτιέμαι, μάλιστα, αν θυμούνται αυτές τις πρώτες περίεργες στιγμές. Παρομοίως, νομίζω, και με το Γκιόνη. Τι κι αν είναι δύσκολο να κάνει μια πρώτη επαφή με μια κοπέλα; Όταν γίνει η επαφή, που χρειάζεται να γίνει μια φορά μόνο, δε θα χρειαστεί να ξαναχρησιμοποιήσει τις ικανότητες που του την επέτρεψαν.

Νομίζω ότι η προσκόλληση σε ένα ανούσιο αρνητικό κουτσομπολιό, για ιδιαιτερότητες που θα εξαφανιστούν με το πέρασμα του χρόνου, είναι βλαβερή. Ιδιαίτερα αν δεν οδηγεί σε κάποια θετική ενέργεια, αλλά απλά σε υποτιμητικά σχόλια.

Αν το σκεφτώ και πονηρά, είναι κελεπούρι ο τύπος γιατί δε θα μπορεί να κάνει επαφές με άλλες γκόμενες! Που σίγουρα, αν μπορούσε, θα του το καταλόγιζαν ως αρνητικό. 'Μα αυτοί οι άντρες, δε μπορούν το commitment!'. Θεωρητικό το σχόλιο, αλλά μου θυμίζει κλασσικό παράδειγμα της σοφιστείας που έλεγε ένας φίλος. Ότι αυτό που λένε ότι θέλουν οι γυναίκες να έχει ένας άντρας δεν έχει καμία σχέση με αυτό που τις τραβάει σε κάποιον όταν έχουν μια σταθερή σχέση. Αλλά δε το ξέρουν, και καταλήγουν με κάτι άθλιους τύπους που δεν έχουν καμία σχέση με τα λεγόμενα τους!

Και όμως, αν τολμήσω να παραδεχτώ ότι έχω ένα πρόβλημα σε κοινωνικές καταστάσεις, η απάντηση που λαμβάνω είναι 'άντρες δεν υπάρχουν πια'. Παρόμοια παρεξήγηση είχα με την ακαδημαϊκό μου σύμβουλο όταν παραδέχτηκα ότι δεν είμαι σίγουρος αν θέλω να κάνω διδακτορικό. Εκείνη το εξέλαβε ως αδυναμία, εγώ ως δύναμη.

Ακόμα πιστεύω ότι κάθε γνώση, ακόμα και της αδυναμίας, αποτελεί δύναμη.


Στη πράξη βέβαια, όταν βρίσκομαι αντιμέτωπος με βεβαιότητες και υπεροψίες, χρειάζομαι κάτι πιο άμεσο από σκέψεις-προϊόντα ολόκληρης έκθεσης, όπως τα παραπάνω. Αρκούν παραδείγματα όπου οι πράξεις των κατόχων της αλήθειας δεν είναι ανάλογες των λεγομένων τους. Η ύπαρξή τους επιβεβαιώνει μια καλύτερη αλήθεια: Ότι η σωστή συμπεριφορά δεν είναι μία. Και η κρίση του τι είναι σωστό πρέπει να εξαρτάται από τη γνώση των αιτιών της συμπεριφοράς άλλων.

Στη πράξη η εύρεση παραδειγμάτων υπό πίεση μπορεί να είναι δύσκολη, σίγουρα δύσκολη ήταν για εμένα στο μπαρ. Κατέληξα, λοιπόν, σε μια αλήθεια που ελπίζω να με βοηθήσει σε μελλοντικές παρόμοιες καταστάσεις: 'Αν θέλω να διασκεδάσω με παράνοια οι ταινίες του Λιντς είναι καλύτερες από τέτοιες συζητήσεις: Περιέχουν την ίδια παράνοια, χωρίς αρνητικές επιπτώσεις αν παρανοηθεί αυτό που θα πω!’

Ο χρόνος είναι το πιο πολύτιμο αγαθό που υπάρχει, αλλά και το πιο δημοκρατικό: όλοι μας έχουμε ακριβώς τον ίδιο χρόνο κατά τη προσωρινή μας ύπαρξη σε αυτό τον πλανήτη. Ασχέτως της κοινωνικής μας θέσης, ηλικίας ή εμπειρίας.

Οι τελευταίες μπορούν μόνο να αλλάξουν την αντίληψή μας για το πόσο πολύτιμος είναι.

Με αυτό το συμπέρασμα πέρασα τη ζωή μου μέχρι να συνειδητοποιήσω κάτι ακόμα πιο σημαντικό περί χρόνου. Ότι από το να τον χρησιμοποιώ για δικούς μου σκοπούς πιο σημαντικό είναι να τον μοιράζομαι με άλλους ανθρώπους. Προσοχή! Όχι απλά να τον περνάω μαζί, αλλά να τον μοιράζομαι.

Η εμπάθεια που αναπτύσσεται μεταξύ δυο ανθρώπων είναι η βάση για μια σχέση σε βάθος. Εμπάθεια είναι η ικανότητα να αισθανθεί κάποιος όπως κάποιος άλλος, για παράδειγμα να αντιδράσει με τον ίδιο τρόπο στο ίδιο ερέθισμα. Εξαρτάται από την προσοχή που δίνουμε σε κάποιον όσο μοιραζόμαστε το χρόνο μας. Είναι αξιοθαύμαστο ότι όλοι μας είμαστε ικανότατοι στην εμπάθεια, το νευρικό μας σύστημα είναι σχεδόν 'καλωδιωμένο' για να την αντιλαμβάνεται¹. Αυτό στο οποίο, κυρίως, διαφέρουμε είναι στην προσήλωση σε κάποιον.

Ο βαθμός προσήλωσης κάνει τη διαφορά μεταξύ του χρόνου που μοιράζονται ή απλά περνούν μαζί δυο άνθρωποι.

Αυτή η συνειδητοποίηση απλοποιεί πολλές καταστάσεις. Για παράδειγμα την επιλογή δώρου για κάποιον: είναι ο χρόνος μου! Γιατί η προσήλωση σε ό,τι συμβαίνει με κάποιον άνθρωπο είναι απλά η επέκταση του χρόνου που αφιερώνω σε αυτόν.

Η προσήλωση σε κάποιον είναι ο θεμέλιος λίθος που δυναμώνει μια φιλία, που κάνει πιο συνταρακτικό το φλερτ, μέχρι και που δηλητηριάζει περισσότερο το μίσος!

Ίσως για αυτό με ενοχλούν αφάνταστα οι άνθρωποι που δεν εκτιμούν το χρόνο που περνάμε μαζί. Για παράδειγμα αυτοί που κατ΄εξοχήν αργούν να εμφανιστούν σε συναντήσεις². Δυστυχώς το να αναφέρω ευθέως ότι αναρωτιέμαι αν είναι σοφό να επενδύω το χρόνο μου σε αυτούς δεν είναι ο κοινωνικά αποδεκτός τρόπος να εκφράσω την ανησυχία μου.

Και όμως, θα έπρεπε να μπορώ να παρουσιάσω την ερώτηση με ένα πιο μαρκετίστικο τρόπο, ώστε να μάθω αν ο χρόνος και των δυο μας θα μπορούσε να αφιερωθεί κάπου αλλού καλύτερα. Ή ώστε να συμβάλλω στο να αφιερωθεί πιο παραγωγικά στη παρούσα σχέση. Ίσως το κλειδί είναι να γίνεται αντιληπτό στον άλλο ότι έχει τη πλήρη προσήλωσή μου όταν κάνουμε κάτι μαζί.

Γιατί αν γνωρίζει κάποιος ότι προτιμάται από οτιδήποτε άλλο, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια που αλληλεπιδρούμε, τότε η βασική προϋπόθεση για μια σχέση με νόημα έχει ήδη καλυφθεί. Και η εμπάθεια που μια τέτοια σχέση αυτόματα τρέφει έχει το τρόπο της να αντιμετωπίζει ό,τι αρνητικό επιφέρει η απώλεια χρόνου.



-----------------------

Τα πίναμε στη παμπ και ένας ενθουσιώδης νέος μαθητής στη σχολή αικίντο με ξάφνιασε όταν μας είπε ότι κατάφερε να κόψει το κάπνισμα κάνοντας αικίντο! Πόσο τρελαμένος πρέπει να είναι κανείς για να υποστηρίξει κάτι τέτοιο;


Μετά από σκέψη αποφάσισα ότι δε χρειάζεται να είναι καθόλου. Ορίστε οι σκέψεις που με οδήγησαν στο συμπέρασμα.


Υπάρχουν πολλές καταστάσεις στις οποίες η παρούσα κατάσταση δεν είναι η επιθυμητή, αλλά φαίνεται αδύνατο να την αλλάξουμε σε κάτι που προσεγγίζει το επιθυμητό.

Αναφέρομαι στις λεγόμενες 'κακές συνήθειες', αυτές που όλοι υποσχόμαστε στον εαυτό μας κάθε πρωτοχρονιά να αλλάξουμε κάνοντας μια νέα αρχή. Μπορεί να σχετίζονται με το κάπνισμα, τη κακή διατροφή, τη σωματική άσκηση, τη σχέση μας με κάποιους ανθρώπους. Ακόμα και τη συγγραφή μιας εργασίας!

Θα περίμενε κανείς ότι, αφού και η μικρή προσπάθεια για αλλαγή σε τέτοιες συνήθειες είναι ωφέλιμη, θα γινόταν χωρίς δεύτερη σκέψη. Στη πραγματικότητα το πρώτο βήμα είναι πολύ δύσκολο.

Μέρος του προβλήματος είναι η δύναμη της συνήθειας. Για παράδειγμα, αν για τα τελευταία 20 χρόνια δε κάνει κάποιος κάποια σωματική άσκηση, παρόλο που πολύ γρήγορα θα φανούν τα θετικά της αποτελέσματα, η ενσωμάτωση κάτι καινούριου αποδεικνύεται απροσδόκητα δύσκολη. Έστω και αν είναι τόσο απλή όσο η χρήση της σκάλας έναντι του ασανσέρ.

Αυτή τη δυσκολία θεωρώ ότι περιγράφει πολύ καλά η παροιμία 'η αρχή είναι το ήμισι του παντός'.

Αλλά δε γράφω για αυτή τη δυσκολία σήμερα. Γιατί εκτός από το να εκτιμηθεί η παρουσία της, ώστε να προετοιμαστεί κάποιος για το ψυχολογικό κόπο που θα χρειαστεί για να την υπερκεράσει, δε μπορώ να κάνω κάτι για αυτή.


Γράφω για το κύριο τρόπο με τον οποίο ενίσχυσα τη δική μου θέληση για αλλαγή, όσες φορές την πέτυχα.


Το πρόβλημα με τη βελτίωση είναι ότι ο καθένας αποζητά κάτι καλύτερο! Όμως η θέληση για κάτι γενικό, όπως η υγεία, μένει μέχρι εκεί, σε γενικότητες. Αυτό που χρειάζεται είναι η σύγκριση του προβλεπόμενου μέλλοντος χωρίς την αλλαγή, και αυτού στο οποίο η αλλαγή έχει επιτευχθεί.

Γιατί την αλλαγή δε τη θέλουμε επειδή ακούγεται ωραία ως ιδέα. Στη πραγματικότητα για να την αποζητούμε υπάρχει κάτι άλλο πίσω της το οποίο πραγματικά θέλουμε. Ο ορισμός και η συνειδητοποίηση αυτού του άλλου, και η καθημερινή θετική επιρροή του στη μελλοντική μας πραγματικότητα, είναι που μας δίνει τη θέληση να αλλάξουμε.

Νομίζω ότι αυτή την οριοθέτηση του τι σημαίνει για τη μετέπειτα ζωή μας μια αλλαγή, είναι που δε γίνεται αρκετά συχνά. Και είναι πολύ πιο σημαντική από τη συγκεκριμένη μεθοδολογία που θα ακολουθήσουμε - όταν πλέον γνωρίζουμε ποιος είναι ο σκοπός μας. Ο τρόπος προσέγγισης του σκοπού είναι δευτερεύοντας και εύκολα αντικαθίσταται με κάποιον άλλο.

Σχεδόν σαν αυτό που λένε για την αγάπη: αν υπάρχει μεταξύ δυο ανθρώπων μπορούνε να ξεπεράσουν οποιοδήποτε πρόβλημα. Έτσι και με το σκοπό μας: αν υπάρχει, αν δηλαδή έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια και παραμένουμε να τον επιζητούμε, τότε μπορεί να επιτευχθεί. Η μεθοδολογία δεν είναι καν μέρος του προβλήματος ή της προτιμούμενης λύσης.

Για παράδειγμα στην υγεία: η αξία της συνειδητοποίησης ότι κάποιος θα μπορεί να παίζει με τα παιδιά του, ή να απολαμβάνει περιπάτους στη φύση ή να ελκύει ανθρώπους που πριν δε μπορούσε, είναι αρκετή για να χάσει τα περιττά κιλά που τον βαραίνουν σχεδόν με οποιαδήποτε από τις δίαιτες που θα δοκιμάσει.


Ξαφνικά ο νεοφερμένος πρώην καπνιστής στο αικίντο, δε φαντάζει καθόλου τρελός. Πιθανώς να ήθελε να μη λαχανιάζει και να μπορεί να ασκείται, ή ακόμα να καλλιεργήσει τη πνευματικότητά του, ό,τι και αν σημαίνει για αυτόν. Υπό αυτή την οπτική γωνία, πραγματικά κάνοντας αικίντο έκοψε το τσιγάρο!

Δε περιμένω το περισσότερο κόσμο να κόψει το τσιγάρο κάνοντας αικίντο - πιο πιθανό είναι να κόψει το αικίντο. Περιμένω όμως περισσότερη αλλαγή, όταν η ζωή μετά από αυτή έχει οριοθετηθεί με ακρίβεια.

Γιατί το όραμα μιας καλύτερης πραγματικότητας είναι το δυνατότερο κίνητρο για να την πετύχει.

'Σημασία έχει το μήνυμα και όχι ο δημιουργός. Ο δημιουργός μπορεί να πάθει διάρροια, το μήνυμά του όμως παραμένει σταθερό'.

Δε θυμάμαι ποιος σοφός ξεστόμισε το παραπάνω. Κάποιος ανατολίτης ήταν σε ένα ντοκιμαντέρ που κοιτούσε στάσεις ζωής διαφόρων ανθρώπων.

Θυμάμαι ότι μου είχε φανεί πολύ σοφό, και έκτοτε έκανα σταθερή προσπάθεια να κρίνω απόψεις, πράξεις και καταστάσεις, αντί για ανθρώπους, λαούς και πιο καθημερινά πράγματα όπως το ντύσιμο.

Για το τελευταίο, αισθανόμουν μειονεκτικά. Όπως με τη καθαριότητα, για την οποία διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικό επίπεδο πέρα από το οποίο θεωρούν ότι έχει επιτευχθεί, έτσι και με το ντύσιμο, ο βαθμός στυλ πάνω από τον οποίο θεωρούμε ότι κάποιος έχει ντυθεί με τρόπο αρμόζων για κάθε περίσταση, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για εμένα ο βαθμός αυτός είναι χαμηλός, δηλαδή θεωρώ ότι ο περισσότερος κόσμος ντύνεται μια χαρά. Άλλος τρόπος να το σκεφτείτε είναι ότι δε παρατηρώ διαφορές στο ντύσιμο, παρά μεταξύ επιτρεπτού και μη, και επειδή τα περισσότερα τα θεωρώ επιτρεπτά, καταλήγω να μη παρατηρώ διαφορές μεταξύ ντυσίματος! Μόλις πρόσφατα έμαθα να ξεχωρίζω μεταξύ παρουσιαστικών και να δίνω σημασία στο πόση ώρα πήρε σε κάποιον να ετοιμάσει την εμφάνισή του.

Η οποία είναι μια αρκετά ανούσια πληροφορία. Που παρόλα αυτά έμαθα ότι χρησιμοποιείται από το περισσότερο κόσμο για να κρίνει διάφορα πράγματα σχετικά με κάποιον. Παρόλο που διαφωνώ με κρίση με βάση ένα χαρακτηριστικό, ιδιαίτερα κάτι τόσο ρηχό όσο η εμφάνιση, προσπάθησα να μάθω να ξεχωρίζω εμφανίσεις, για να καταλάβω περισσότερο πώς σκέφτεται πολύς κόσμος.

Στη συνέχεια συνειδητοποίησα ότι η γνώση για την εμφάνιση δεν είναι προϊόν σκέψης, αλλά κάτι πολύ πιο αυτόματο. Είναι σαν μια ακόμα αίσθηση για τον περισσότερο κόσμο, ίσως από την πολύ εμπειρία με το θέμα, να αναγνωρίζει πολύ γρήγορα κάτι που εμένα ακόμα μου παίρνει πολύ χρόνο συνειδητής προσπάθειας να προσδιορίσω. Φαντάζομαι ότι είναι κάτι που ενδιαφέρει ή που χρησιμοποιείται συνέχεια και για αυτό γίνεται τόσο αυτόματα. Με τον ίδιο αυτόματο και ξεκούραστο τρόπο που ένας άντρας στα πρώτα δυο λεπτά που βρίσκεται σε ένα δωμάτιο γνωρίζει ποιες γυναίκες είναι οι πιο ελκυστικές, έτσι οι περισσότεροι ενήλικες, από όσο φαίνεται, με το που μπουν σε ένα δωμάτιο γνωρίζουν ποιος προσέχει περισσότερο την εμφάνισή του.

Αυτή τη διαίσθηση δε την έχω αποκτήσει ακόμα.

Μάλλον γιατί παραμένω να συμφωνώ με τη ρήση με την οποία ξεκινήσαμε, ότι πιο πολύ σημασία έχει η ουσία παρά η εμφάνιση. Παρόλο που κάποιοι έχουν προσπαθήσει να με πείσουν ότι η εμφάνιση περιέχει πολύ ουσία.

Και ενώ είναι ευχαριστημένος με την επιλογή μου, παραμένω να στεναχωριέμαι όταν συνειδητοποιώ πόση προσπάθεια χρειάζομαι για να κάνω κάτι που για το περισσότερο κόσμο γίνεται αυτόματα. Ακόμα και να μη χρησιμοποιώ τη γνώση με τον ίδιο τρόπο με τους άλλους, που δεν είναι ένας έτσι και αλλιώς, αισθάνομαι σαν να έχω κάποια έλλειψη.

Σχεδόν σαν να έχω μια κοινωνική αναπηρία.


Μέχρι που είδαμε μια παρουσίαση που έδινε ένας μαέστρος. Ήταν μια ομιλία TED σχετικά με το τι κάνει κάποιος μαέστρος, και έδειχνε βίντεο με παραδείγματα διαφορετικών τρόπων που κάποιος μαέστρος διευθύνει μια ορχήστρα. Αυτό που με ενθουσίασε ήταν ότι ο ομιλητής κατάφερε να πάρει ένα θέμα, το τι κάνει ένας μαέστρος, για το οποίο δεν ήξερα τίποτα και θεωρούσα εξαιρετικά βαρετό, και μέσα σε 5 λεπτά να με κολλήσει και να θέλω να δω το επόμενο παράδειγμα. Και γρήγορα έβρισκα συσχετισμούς με πιο γενικά θέματα, σε σημείο που συσχέτισα το τελευταίο παράδειγμα μαέστρου με ένα μάστερ στις πολεμικές τέχνες, που νικάει χωρίς να δώσει μάχη. Έτσι έκανε και αυτός: διεύθυνε ολόκληρη ορχήστρα απλά κοιτώντας τη και χαμογελώντας, χωρίς να κουνιέται! Ταυτόχρονα θαύμαζα τις ικανότητες του παρουσιαστή να συναρπάσει και να κάνει ολόκληρο το κοινό του να μάθει, να συνεργαστεί και να γελάσει.

Είχα ήδη δει το βίντεο μια φορά, και το έδειξα σε μια παρέα γιατί θεωρούσα ότι θα τους εμπνεύσει όσο ενέπνευσε και εμένα.

Το πρώτο σχόλιο που ακούστηκε, κατά τη διάρκεια του βίντεο, ήταν από ποια χώρα είναι ο μαέστρος.

Και τι προφορά έχει.

Και κάθε φορά που έλεγε 'ya?' κάποιος από το κοινό το επαναλάμβανε ως αστείο χαρακτηριστικό της ομιλίας του. Η παρέα αναρωτιόταν αν κάποιος από τους εικονιζόμενους μαέστρους ήταν αδερφή, ή τσαχπίνης, και γελούσαν μεταξύ τους ακόμα και στα σημεία του βίντεο που ήθελε προσοχή για να παρατηρηθεί το παράδειγμα τεχνικής στο οποίο αναφερόταν ο ομιλητής.

Το πιο κοντινό συμπέρασμα που έβγαλε το κοινό με κάποιο δικό μου, όταν είδα το ίδιο βίντεο για πρώτη φορά, ήταν ότι ο παρουσιαστής ήταν stand up comedian.

Όχι ιδιαίτερα κοντινό δηλαδή.


Σε αυτό το σημείο αισθάνθηκα πολύ χαρούμενος. Γιατί την έλλειψή μου να παρατηρήσω κάτι, που ήταν προφανές για τον υπόλοιπο κόσμο, τη προφορά, την ομιλία κλπ, για πρώτη φορά δεν την έβλεπα σαν έλλειψη αλλά σαν προτέρημα.

Κάτι που με βοηθούσε να εκτιμήσω κάτι που δε μπορούσαν οι υπόλοιποι.

Και που, νομίζω, με βοηθάει να γίνω καλύτερος άνθρωπος.


Ταυτόχρονα αισθάνθηκα πολύ μόνος.

Κάθομαι στο μαξιλαράκι για το χέρι σε ένα δερμάτινο καναπέ. Δίπλα μου ένας πανύψηλος ονόματι Λίλο, ο οποίος μιλάει σαν να έχει κάποιο πρόβλημα γλωσσικό. Τόσο ψηλός που είναι, θα μπορούσε να τον έχει επηρεάσει. Αναρωτιέμαι αν αδερφίζει και αναρωτιέμαι λιγότερο όταν βλέπω το τρόπο που έχει σταυρώσει τα πόδια του πάνω στο καναπέ.

Μιλάει με έναν εξαιρετικά μικροκαμωμένο τύπο ο οποίος είναι αντίθετος σε ύψος, ομιλητικότητα και χρώμα δέρματος, αλλά όχι και στο γενικότερο τρόπο του που επίσης βρίσκω να αδερφίζει. Μιλάνε μαζί για αρκετό καιρό και αδυνατώ να καταλάβω τι λένε παρόλο που είμαι δίπλα τους. Δείχνουν να το διασκεδάζουν.

Δίπλα στο μικρούλη το παντελώς αντίθετο. Γυναίκα, τεράστια και βαμμένη με τα βυζιά αρκετά έξω. Δείχνει καλός άνθρωπος αλλά θέλει εξαιρετική προσπάθεια να αγνοήσεις τη φυσική της εμφάνιση όταν σου μιλάει, και να εκτιμήσεις τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της. Οι τρεις τους πίνουν αλκοόλ κάθε λογής, κρασί μπύρα και white russian. Σύντομα θα ακούσω το σχόλιο από τον ψηλό ότι η σαμπούκα είναι πολύ αηδιαστική, σε σκηνή που θα ταίριαζε σε ταινία του Λιντς μιας και ο ψηλός το λέει κρατώντας ένα ποτήρι με γάλα, βότκα και λίγη μπύρα, όλα μαζί ανακατεμένα.

Αλλά από ποτό ο πιο τρομακτικός είναι ο δίπλα μου από την άλλη μεριά. Ένας Βενεζουελιανός, ακόμα πιο χοντρός από τη χοντρή που αναφέραμε, ο οποίος κρατάει μια κανατούλα πυρέξ γεμάτη με αλκοόλ. Η κανάτα είναι προϊόν ενός drinking game που παίζει το μισό πάρτι. Γυρνάς ένα νόμισμα κορώνα γράμματα, και αν χάσεις πίνεις όλη τη κανάτα. Πριν από αυτό συνεισφέρεις στο περιεχόμενό της από το ποτό σου.

Η τύχη δεν είναι με το μέρος του Αυρίλιου, έτσι λένε το Βενεζουελιανό. Είναι η τρίτη φορά που η κανάτα έχει κάνει το γύρο της παρέας που παίζει, κάπου 6 άτομα, χωρίς να χάσει κανείς. Όπως και τις προηγούμενες φορές, όλοι, και ιδιαίτερα ο αμέσως επόμενος του Αυρίλιου, ελπίζουν ότι θα χάσει αυτός αν και αυτή τη φορά έχουν αρχίσει να τον λυπούνται και να φωνάζουν σε κόσμο που απολαμβάνει το θέαμα χωρίς να παίζει, να πάρει μέρος. Νομίζουν ότι αν τους αποκαλούν αδερφές, pussies και άλλα παρόμοια, θα τους προσελκύσουν πιο εύκολα στο παιχνίδι.

Ο Αυρίλιος, όπως και πολλοί άλλοι όταν έρχεται η σειρά τους, δείχνουν να διασκεδάζουν το πιθανό εμετικό επεισόδιο γιατί τους δίνει τη δυνατότητα να βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, έστω και για το μισό λεπτό που πετάνε το νόμισμα στον αέρα. Ο εντυπωσιακός τρόπος που προσπαθούν να πιάσουν το νόμισμα, η δυνατή φωνή όταν ανακοινώνουν το προφανές, και οι γρήγορες απαντήσεις που δίνουν σε ό,τι συμβαίνει στη παρέα, αυτό μαρτυρούν. Δε μου φαίνεται να αξίζει το ρίσκο η προοπτική να κατεβάσεις ένα κοκτέιλ από μπύρα, ουίσκι, κρασί και σαμπούκα. Ιδιαίτερα γιατί κανείς δε θα το θυμάται το επόμενο πρωί.

Όπως κανείς δε θυμόταν το προηγούμενο πάρτι που κάποιος κατέβασε τα βρακιά του για να βγάλει κάποιος άλλος φωτογραφία τα αρχίδια του. Και κανείς δε θα θυμάται τον (ακρο;)δεξιό της παρέας (οι ροζ κάλτσες είναι σήμα κατατεθέν) που για να αποσπάσει τη προσοχή του κόσμου από το γεγονός ότι έκλεψε όταν έχασε το νόμισμα και έχυσε το περιεχόμενο της κανάτας σε ένα μπουκάλι με σκουπίδια, άρχισε να κατηγορεί κάποιον ότι κακώς έφερε στο σπίτι blended whiskey και πάνω στο πανικό να περάσει τη κανάτα αναποδογύρισε ένα μπουκάλι cocacola και το ουίσκι, δίπλα στο λαπτοπ της εορτάζουσας.

Αλλά ούτε αυτή θα το θυμάται την επόμενη μέρα. Και δε θα έχει και στοιχεία να το θυμάται, αφού, ευτυχώς, το λάπτοπ τη γλίτωσε. Της δώρισαν άλλα αναμνηστικά βέβαια. Κάτι μπύρες που επί τούτου πετάχτηκαν από το παράθυρο του πρώτου ορόφου στα τυφλά, πολλαπλές ανατροπές ποτών στο πάτωμα και τόνοι χαρτιού κουζίνας που τα μάζευαν και, φυσικά, τα blinds που σκίστηκαν τελείως όταν κάποιος άνοιξε το παράθυρο. Αυτά θα έχουν αφήσει σημάδια την επόμενη μέρα, και θα τα θυμάται για τον επόμενο μήνα.

Φαίνεται ότι η καλύτερη στρατηγική είναι η δική της. Μου είπε και εμένα, άλλωστε, να πιω λίγο παραπάνω αλλιώς δε θα το διασκεδάσω. Ούτε εκείνη το διασκέδαζε. Ήταν προφανές ότι ήθελε να χορέψει, και χόρευε μόνη της κατά διαστήματα μέσα στο σπίτι. Δυστυχώς δε χορεύει πολύ ωραία, πράγμα που μάλλον σταματάει κόσμο να θελήσει να την ακολουθήσει στη πρωτοβουλία της.

Όχι ότι ήθελε κανείς να χορέψει. Και μάλλον ούτε η ίδια, το φανέρωσε με σχόλιό της όταν είπε γιατί βγαίνουν έξω να χορέψουν, κατά τις 23.00. 'Είμαι νέα, όμορφη και είναι τα γενέθλιά μου'. Σίγουρα σε εκείνο το σπίτι δε θα έβρισκε αυτό που ήθελε. Έτσι βγήκαμε όλοι έξω, στη βροχή, και ξεκινήσαμε να απομακρυνόμαστε από το σπίτι για να πάμε στο μοναδικό κλαμπ της πόλης.

Ο Αυρίλιος ήταν ο μόνος που το είπε ανοιχτά: 'Όποιος θέλει να μείνει θα κάτσω σπίτι'. Αλλά κανείς δεν είχε το κουράγιο να συμφωνήσει. Το βρήκαν όλοι μαζί όταν οι γυναίκες μπήκαν σε ένα αυτοκίνητο, και οι άντρες κατάλαβαν ότι πρέπει να περπατήσουν μέχρι το κλαμπ. Και είπαν 'fuck it, lets go back to the house, there is plenty of booze'.

Άφησαν της γυναίκες τους για να πάνε να πιουν το κώλο τους μόνοι. Σοκάρομαι περισσότερο γιατί η πρωτοβουλία πάρθηκε από τον άντρα ενός ζευγαριού, του οποίου η κοπέλα ήταν στο αυτοκίνητο που πήγαινε στο κλαμπ.

Βρίσκω δύσκολο να περιγράψω τι νιώθω στα αγγλικά πάρτι. Τα ίδια είναι κάτι μεταξύ παιδιάστικης μάζοξης μεθυσμένων, φιλοσοφημένης συζήτησης, κυρίως για το πόσο λυπούμαστε για κάποιον σε χειρώτερη μοίρα από εμάς, διαγωνισμό λεξιλογίου/puns και προετοιμασία παρτούζας. Αυτό που δε παύει να με ξαφνιάζει είναι πόσο διαφορετικά συμπεριφέρονται οι άνθρωποι το προηγούμενο πρωί, κατά τη διάρκεια του πάρτι, και πάλι το επόμενο πρωί. Σα να είναι διαφορετικοί άνθρωποι. Άλλο να το περιγράφεις και άλλο να το ζεις.

Έχω χάσει το μέτρημα με τις μετακομίσεις. Πρέπει να είναι η Πέμπτη (Blogger, Wordpress, iWeb, Rapidweaver). Και τώρα επιστροφή στο blogger.

Μικρή απώλεια οι φωτογραφίες παλιών ποστ. Και κάποιο formatting. Παλιά σχόλια δεν είχα ήδη από τη προηγούμενη μετακόμιση, όπου και έσβησα τα παλαιώτερα (όχι ότι ήταν πολλά, αλλά είναι κρίμα να φύγει από τόσο ανόητο λόγο το αποτέλεσμα κώπου άλλων ανθρώπων).

Ένας λόγος ήταν η απλοποίηση του publishing. Από παντού και πάντα. Άλλος λόγος το μεγαλύτερο viewability, νομίζω οι περισσότερες μηχανές αναζήτησης βρίσκουν πολύ πιο εύκολα κάτι δημοσιευμένο εδώ από ό,τι σε διεύθυνση mobileMe.

Ο κύριος λόγος είναι η απλοποίηση των επιλογών μου στη παρουσίαση της σελίδας κλπ. Αν περνάω χρόνο σε αυτό το μπλογκ, πλέον μόνο στο γράψιμο μπορώ να τον περνάω. Και αυτό νομίζω είναι κάτι καλό.

Ποτέ δε ξέρεις - μπορεί να γράψω και τίποτα καινούριο!

Δεν είχα παρατηρήσει πώς γίνονται οι συζητήσεις σε παρέες μου τόσο καιρό. Με μια δόση υπερβολλής, όλοι μιλάνε και κανείς δεν ακούει. Σχεδόν σαν τα τηλεοπτικά παράθυρα όπου όποιος φωνάζει περισσότερο ακούγεται. Αλλά αυτό δεν είναι το χειρώτερο. Το χειρώτερο είναι ότι όποιος μιλήσει περισσότερο είναι και ο πιο ικανοποιημένος, ασχέτως αν επικοινώνησε.

Πολλές φορές αισθάνθηκα μόνος, όχι γιατί δε μπορούσα να μιλήσω. Αυτό είναι εφικτό, αρκεί να διακόψεις κάποιον άλλο, είτε την ομιλία την ίδια, είτε τον ειρμό των σκέψεων. Αλλά να μιλάς στο κενό, ακόμα και αν σε ακούνε όλοι, αυτό είναι μοναξιά.

Κουβέντες πιο άχρηστες και κενές νοήματος μόνο από Έλληνες πολιτικούς άκουσα. Τουλάχιστον οι γνωστοί μου πλεονεκτούν ότι έχουν κάποια ιδέα πίσω από το κεφάλι τους, κάτι που αισθάνονται ότι θέλουν να πουν. Γιατί όπως ακούω τους πολιτικούς ούτε αυτό δεν έχουν, τους αρκεί να ακούγονται.

Φαντάζομαι η κατάσταση με την ομιλία των πολιτικών είναι το αναμενόμενο επακόλουθο αυτής της στάσης ζωής που κυριαρχεί σε όλους μας, όταν ανέβει ο ανταγωνιστικός πύχης (βλέπε χειρωπιαστό όφελος πχ ψήφος, αντί για προσωρινή ψυχική ικανοποίηση ότι μίλησες σε μια παρέα).

Πράγματι έχουμε τη χώρα που μας αξίζει. Οι έχοντες την εξουσία δεν είναι απλά τυχεροί που τρώνε τα έτοιμα, καλωδιωμένοι και άχρηστοι. Είμαστε τέτοιοι που αναδεικνύουμε αυτούς που όλοι στη συνέχεια βρίζουμε. Αν κάποιος συμπεριφερόταν αλλιώς, δε θα τον γνωρίζαμε ποτέ.

PS Οι αρχικές σκέψεις γράφτηκαν στο αεροδρόμιο μετά από πολλαπλύ δόση Ελληνοφρένειας που τα παραλέει, οπότε τα παραλέω λίγο και εγώ.

Η ιδέα είναι μεγαλύτερη από το δημιουργό:
μια ιδέα δε παθαίνει ποτέ διάρροια.

Αλλά αν η ιδέα υπερκεράσει τον άνθρωπο,
τότε να την υποστηρίξεις δεν είναι παρά απάνθρωπο.